Distribuir

Distribuir contido
Apartados temático/xeográficos
Idioma
Revista ZETA (Venezuela) 13 de Abril de 2018 Mansilla Blanco

Trump vaise polo Camiño de Damasco

A crise siria determinou a cancelación da xira latinoamericana de Trump. Foto: Axencia Xinhua

Ao priorizar o conflito sirio por riba do Cumio das Américas de Lima, o presidente estadounidense reforza as peticións do á dura e dos “falcóns” do Pentágono ante a posibilidade de que o cada vez máis complexo xadrez xeopolítico sirio convértase nun estratéxico revés para Washington en Oriente Próximo.

O recente anuncio do presidente estadounidense Donald Trump de non asistir ao Cumio das Américas de Lima que dará inicio o próximo 13 de abril obedece a razóns de realpolitik derivadas do conflito sirio e das repercusións que o mesmo ten para a xeopolítica global e os intereses estadounidenses en Oriente Próximo.

O que sería a primeira xira latinoamericana de Trump, que o levaría a Perú e Colombia, foi subitamente suspendida pola controversia suscitada a nivel internacional ante a posibilidade de que o Exército sirio comandado polo presidente Bashar al Asad presuntamente utilizase armas químicas no asedio da localidade de Duma, na periferia da capital Damasco. Este ataque causou uns 60 mortos e centos de feridos entre a poboación civil.

Ata o momento, Rusia, o réxime de al Asad, así como tacitamente Turquía e Irán, mantiveron o seu “pacto de circunstancias” en Siria desmentindo que no ataque de Duma utilizásese armamento químico. Pero Washington cuestiona esta posición.

Isto obrigou a que a administración Trump podería estar manexando unha especie de “gabinete de crise” para lanzar un eventual ataque preventivo contra posicións do réxime sirio, como o realizado sorprendentemente fai xusto un ano, cando desde un portaavións no Mediterráneo, EUA lanzou uns 59 mísiles Tomahawk contra a base aérea de Shayrat, na cidade de Homs.

A “neo-guerra fría” con Moscova

O pasado 8 de abril, Trump acusou ao presidente sirio al Asad de ser o responsable deste presunto ataque químico, tanto como ao presidente ruso Vladimir Putin de ser o seu suposto “cómplice”. Con iso, asegurou que o réxime sirio “pagará un alto prezo” polo ataque de Duma, o cal considerou como unha “atrocidade”.

As declaracións de Trump evidencian o peso cada vez máis crecente que teñen os “falcóns” do Pentágono na remodelación do seu gabinete que comezou en marzo pasado, coa designación do ex director da CIA, Mike Pompeo, como novo secretario de Estado en substitución de Rex Tillerson.

Nesta conxuntura deterioráronse aínda máis as relacións entre Washington e Moscova, a tenor das acusacións de presunta implicación rusa no envenelamento do ex espía ruso Serguéi Skripal en Londres en marzo pasado. Este feito levou á peor crise nas relacións ruso-occidentais desde tempos da “guerra fría”, con mutuas expulsións de diplomáticos en máis de 80 países.

A substitución de Tillerson, de coñecidas conexións en Moscova, polo “falcón” Pompeo, traería inmediatas consecuencias para a diplomacia de Trump.

Neste sentido, Siria converteuse subitamente no primeiro escenario de tramitación destas novas perspectivas de “liña dura”, en particular á hora de conter os alcances do eixe xeopolítico “euroasiático” que Putin vén trazando en Siria cos seus aliados Turquía e Irán, con China á expectativa.

A abafadora reelección presidencial de Putin a comezos de marzo convenceu a Washington do clima de “neo-guerra fría” existente con Moscova e a necesidade de propiciar un marco de contención contra o Kremlin.

Neste sentido, o avance significativo dos imperativos xeopolíticos rusos en Oriente Próximo, tramitados tralo acordo de Sochi de novembro pasado que lle deu un impulso enorme ao réxime de al Asad, parece ser agora a chave que explique por que Trump decidiu priorizar Siria sobre o Cumio das Américas.

Trump e os “falcóns” en Washington parecen así apostar pola vía unilateral militar de ataque preventivo e retaliativo en Siria, tomando en conta que elevar a crise siria ao Consello de Seguridade da ONU repercutirá nun inevitable veto por parte de Rusia e China.

O contexto sirio tralo ataque de Duma tamén tivo o seu corolario co ataque militar israelí contra a base aérea T4 situada ao centro do país árabe, ocorrido dous días despois do ataque a Duma. Este ataque foi realizado por avións F15 israelís desde posicións na fronteira sur co Líbano.

En tanto que “operación castigo” contra o réxime de al Asad, o ataque israelí en Siria supón un efecto persuasivo contra as posicións do movemento islamita libanés Hizbulá en Siria, un feito que pode intuír tamén o tácito apoio estadounidense neste ataque. A coñecida conexión do Hizbulá co réxime sirio incrementa as sospeitas israelís sobre a implicación iraniana en Siria vía Hizbulá, contando coa aparente compracencia de Putin.

Por iso, Siria converteuse nun arriscado e complexo labirinto de intereses xeopolíticos na “neo-guerra fría” que se vén trazando entre Washington e Moscova, un aspecto que activou os respectivos eixes de alianzas. Por unha banda, Putin mantén o pulso co seu apoio ao réxime de al Asad contando coa implicación directa de Turquía, Irán e o Hizbulá e indirecta de Qatar.

Por outra banda, Trump ten as súas alianzas consolidadas con Israel e Arabia Saudita, ás que tacitamente poderían agregarse Exipto e Emiratos Árabes Unidos, preocupados polo peso xeopolítico iraniano en Siria e Oriente Próximo, grazas á “troika” establecida por Teherán con Rusia e Turquía, principalmente.

Esta preocupación rexional pola implicación de Irán en Siria tamén persuade a Trump a manifestar este repentino envorco de prioridades cara á crise siria, motivado polo ataque a Duma. 

América Latina pode esperar

Cancelada a súa visita a Lima e Bogotá, a cal será atendida polo vicepresidente Mike Pence, Trump parecese determinar que a prioridade xeopolítica en Oriente Próximo implicaría unha certa degradación de interese por parte da súa administración cara a América Latina.

No entanto, o calendario electoral 2018 a nivel hemisférico así como as eleccións do mid-term en EUA de novembro próximo, co interese enfocado no estratéxico voto hispano, moi probablemente provocarán que Trump reverta nalgún momento este nivel de interese cara á rexión.

A presenza de Pence en Lima e Bogotá terá un elemento chave e estratéxico: Venezuela. O Cumio das Américas buscaría formalizar un marco rexional de actuación máis decidida de cara á crise venezolana, un aspecto que parece revitalizarse ante o recente anuncio do presidente venezolano Nicolás Maduro de finalmente non asistir a Lima por consideralo unha “perda de tempo”.

A recente orde executiva de Trump de non comerciar coa criptomoeda venezolana, o Petro, engadida á ampliación da listaxe de sancionados por parte de Washington contra altos funcionarios do goberno de Maduro, evidencian as tentativas da administración Trump por asfixiar económica e diplomaticamente a Maduro.

Unha perspectiva que Trump agarda consolidar no Cumio das Américas a través dun marco rexional no que teñan peso gobernos aliados de Washington como o arxentino de Mauricio Macri, o Brasil de Michel Temer, a Colombia de Juan Manuel Santos, o Chile de Sebastián Piñera, o México de Enrique Peña Nieto e o anfitrión peruano, Martín Vizcarra, sucesor do recentemente dimitido Pedro Pablo Kuczyniski.

Na perspectiva de Washington está igualmente conter a posibilidade de que sexa Rusia o principal fornecedor financeiro de Maduro, toda vez Caracas segue a manter alianzas estratéxicas con China e Irán e ven incrementando estes apoios a través de Turquía, todos eles aliados estratéxicos de Moscova.

Toda vez, a reunión de Pence co presidente colombiano Juan Manuel Santos terá un efecto persuasivo de cara aos comicios presidenciais colombianos do próximo mes de maio. Alí, a atención está enfocada nas expectativas de avance na intención de voto do “uribista” Iván Duque por encima do esquerdista Gustavo Petro, sinalado desde diversos sectores como un presunto aliado “chavista” e da desmobilizada guerrilla das FARC.

A recente detención xudicial do ex presidente brasileiro Lula dá Silva, as investigacións xudiciais que se levan a cabo en Ecuador contra o ex presidente Rafael Correa por presunta corrupción e as implicacións hemisféricas do caso Odebrecht (que xa provocou a caída do ex presidente peruano Pedro Pablo Kuczynski en marzo pasado) terán igualmente repercusión política para Washington dentro deste contexto electoral rexional.

No marco do presente ciclo electoral, con comicios presidenciais estratéxicos en Colombia (maio), México (xullo) e Brasil (outubro), Trump espera ver consolidada unha nova fornada de líderes liberais, dereitistas e de centrodereita que degrade progresivamente a anterior preponderancia de gobernos progresistas e esquerdistas na rexión, en particular do denominado “eixe ALBA”.

No foco de atención hemisférica de Trump está Venezuela coa súa crise socioeconómica e as controvertidas eleccións presidenciais pautadas para finais de maio convocadas pola Asemblea Nacional Constituínte, non recoñecidas tanto por Washington como por máis de 40 gobernos a nivel mundial. Outro foco de atención será Bolivia, cuxas presidenciais 2019 volverán postular ao actual mandatario Evo Morales.

Persuadida a observar como inevitable a transición institucionalizada “post-castrista” en Cuba pautada para mediados de abril, Washington parece apostar dun xeito conxuntural pola crise siria por riba dos imperativos hemisféricos latinoamericanos. Pero o intenso ciclo electoral 2018 parece igualmente determinar que aínda que América Latina non é unha alta prioridade estratéxica para Washington, tampouco se prevé unha súbita degradación das súas expectativas xeopolíticas. 

 

 

 

Tempo exterior: Revista de análise e estudos internacionais