Distribuir

Distribuir contido
Apartados temático/xeográficos
Idioma
Revista ZETA (Venezuela) 4 de Maio de 2018 Mansilla Blanco

O cumio Trump-Kim con Irán e Venezuela de fondo

O histórico encontro entre Kim Jong un e Moon Jae-in o pasado 28 de abril. Fonte: Axencia Xinhua

Coas expectativas enfocadas no histórico cumio que agarda poder realizar co controvertido líder norcoreano Kim Jong un, o presidente Donald Trump acelera os pasos para sepultar o acordo nuclear con Irán, outro legado da era Obama. Todo iso sen perder de vista as secuelas que o “Russiagate” está tendo para a súa presidencia e do novo ciclo político hemisférico en América Latina, que pode trastornar os eixes xeopolíticos ata agora sostidos polo “chavismo”.

Os últimos acontecementos globais aceléranse vertixinosamente, anunciando reacomodos xeopolíticos importantes entre as grandes potencias. O histórico encontro entre os presidentes de Corea do Norte e Corea do Sur, Kim Jong un e Moon Jae-in celebrado o pasado 28 de abril na zona militarizada fronteiriza na península coreana supón un xiro inesperado que certifica o que se está cocendo na política internacional.

Con anterioridade, Kim visitara Pequín, outra inesperada xira internacional para o líder do país máis illado do planeta. O clima de desxeo na península coreana afondou a posibilidade dunha histórica reunión entre Kim e o presidente estadounidense Donald Trump. Tralo cumio coreano, Trump anunciou que a súa reunión con Kim daríase en “tres ou catro semanas”.

O obxectivo agora é o lugar do histórico cumio. Barállanse varias posibilidades, desde países neutrais como Malaisia e Singapur ata a propia zona militarizada fronteiriza entre ambas Coreas, coñecida como Panmunjón, no paralelo 38 que divide ambos países desde o final da guerra en 1953.

O cumio Kim-Moon permitiu un clima distendido aproveitado por Pyongyang para anunciar a pechadura das súas instalacións nucleares para este mes de maio, probablemente en vésperas do eventual cumio con Trump. En todo caso, non deixan de aparecer interrogantes sobre o inesperado e súbito xiro conciliador de Kim, o cal tamén debe contar co tácito apoio de China, o seu principal socio económico e aliado exterior.

Trump busca retomar a iniciativa de Washington no conflito coreano, onde nos últimos tempos Pequín ten un peso estratéxico decisivo. Por iso, sorprende igualmente que, tras meses de retórica incendiaria mutua, agora Washington e Pyongyang traduzan palabras de conciliación que permitan abrir unha canle de negociación para unha eventual solución dun conflito enquistado desde o final da guerra en 1953, e do cal só existe un armisticio, non un tratado de paz.

A recente visita a Washington do presidente francés Emmanuel Macron reforzou estas pretensións de Trump por atar o clima internacional de apoio as súas respectivas iniciativas en Corea do Norte e Irán.

O cerco a Irán 

Se a expectante conciliación domina o tratamento de Trump cara Corea do Norte e cara un controvertido líder ao que o propio Trump declarou ser “unha honra reunirme con el”, o diagnóstico é diametralmente distinto con respecto a Irán, o outro conflito “nuclear” de importancia para Washington.

Nos próximos días vencerase o prazo de ratificación do igualmente histórico acordo nuclear subscrito en 2015 entre Irán, o G5+1 (EEUU, China, Rusia, Gran Bretaña, Francia e Alemaña) e a Axencia Internacional de Enerxía Atómica (AIEA). Este acordo foi un logro crave da anterior administración de Barack Obama que, desde a súa chegada a Casa Branca en xaneiro de 2017, Trump ha constantemente denunciado e prometido destruír.

O acoso de Trump a Irán fraguouse con anterioridade durante a súa xira por Oriente Medio o ano pasado, que fortaleceu o eixe xeopolítico de Washington con aliados tradicionais como Israel, Arabia Saudita e Exipto. Baixo esta perspectiva, mentres Kim e Moon reuníanse na fronteira coreana, o secretario de Estado e ex director da CIA, Mike Pompeo, visitaba a capital saudita, Riad, para ameazar a Teherán con que “o tempo e a paciencia” acábanse no relativo ao seu programa nuclear.

O escenario de acoso a Teherán xa se serviu a semana pasada, cando o primeiro ministro israelí Benjamín Netanyahu presentou unhas supostas probas de que Irán non estaba cumprindo co establecido no acordo de 2015 de desmantelar o seu arsenal nuclear. Estas probas, coñecidas como proxecto Amad, conteñen 55.000 arquivos presuntamente falsificados por Irán sobre o estado do seu programa nuclear.

Para Israel, o arsenal nuclear iraniano é a súa principal preocupación, xa que fortalecería o peso xeopolítico de Teherán en Oriente Próximo, con ameaza directa para Israel. Por iso, os seus informes sobre o que está sucedendo co programa nuclear iraniano teñen tamén un carácter simbólico, toda vez nos próximos días o Estado de Israel celebrará o seu 70º aniversario e Netanyahu e a elite política e militar israelí necesitan reforzar a seguridade nacional como aspecto de lexitimación histórica estatal de Israel.

Os informes israelís exercen unha enorme influencia en Trump, razón pola que o presidente estadounidense acelera o desmantelamento deste acordo para premer e illar aínda máis a Irán. Trump apoiou publicamente a presunta veracidade dos informes israelís, o cal foi observado como un triunfo político para Netanyahu e a certificación do regreso do lobby israelí como principal eixe de influencia na política de Washington en Oriente Próximo, a diferenza dos anos de Obama na presidencia.

No entanto, as acusacións israelís están provocando gretas na previsible uniformidade de posicións que Washington esperaba atar con respecto a Irán. A propia AIEA xa desmentiu e desacreditou eses informes israelís ao asegurar que Teherán non fai uso do seu programa nuclear desde 2009. Do mesmo xeito, fontes informativas aseguran que Washington xa coñecía de antemán eses arquivos iranianos.

Igualmente, a Unión Europea, en boca da comisaria de Política Exterior e de Seguridade, Federica Mogherini, tamén cuestionou levemente os informes israelís, considerando que os mesmos non alegan que Irán incumprira os seus compromisos establecidos no acordo nuclear de 2015. Polo tanto, a UE segue apostando por renovar o acordo nuclear con Irán., unha posición para Trump inaceptable.

Con todo, a presión de Washington cara a Teherán, moi diferente ao tratamento que actualmente parece ter con Pyongyang, está avanzando con efectos colaterais.

Esta semana, Marrocos, outro aliado de EUA e, por conseguinte, tacitamente benevolente co Estado de Israel, anunciou inesperadamente que rompía relacións coa República Islámica de Irán. O argumento foi unha suposta conexión iraniana a favor da Fronte Polisario, o principal movemento independentista saharauí, vía movemento islamita libanés Hizbulá. Esta decisión de Rabat igualmente pode corresponder aos recentes esforzos diplomáticos israelís por atraerse o apoio dos países africanos.

A inesperada decisión marroquí con respecto a Irán pode ser analizada como unha aresta máis da presión que Washington está lanzando cara a Teherán. Presión que tamén deberá manexar Trump de forma diplomática cara aos dous principais aliados iranianos a nivel global, neste caso Rusia e China.

Baixo este contexto, Teherán acusou a Israel de “mentiras e infamias” nos seus informes, toda vez enviou unha clara mensaxe ás dúas Corea de “non fiarse” da mediación de Trump vía cumio con Kim.

Pola súa banda, Rusia e China pediron cautela en torno aos dous contextos “nucleares” con Irán e Corea do Norte. Moscova e Pequín non se pronunciaron claramente sobre como observan a eventual cumio Trump-Kim pero si pecharon filas en torno ao seu aliado iraniano, pedindo a renovación do acordo nuclear de 2015.

Unha perspectiva que Trump non semella estar disposto a aceptar. Todo indica que, tanto no caso iraniano como no norcoreano, Trump está persuadido a ir de forma unilateral, contando con aliados irrestritos como Israel, Arabia Saudita, Xapón e Corea do Sur, e desmarcándose das posicións adoptadas por Rusia, China e a Unión Europea.

Pero antes do cumio con Kim, Trump está á espera das investigacións sobre o “Russiagate” que condicionan á súa presidencia. O fiscal estadounidense Robert Muller, que investiga a presunta trama rusa nas presidenciais 2016 a favor de Trump, entregou recentemente ao equipo de avogados de Trump un cuestionario de 44 preguntas sobre este asunto, segundo revelacións filtradas polo diario The New York Times.

Desfacendo o nó chavista

O encaixe que Trump pretende establecer simultaneamente de conciliación con Pyongyang e de presión cara Teherán terá inevitables repercusións a nivel hemisférico, principalmente ante a viabilidade do eixe xeopolítico establecido polo “chavismo” en Venezuela desde a súa chegada ao poder en 1999.

O obxectivo de Washington é desarticular o cada vez máis descabezado eixe ALBA impulsado polo ex presidente Hugo Chávez, e que ten a Irán, China e Rusia (esta en menor medida) como principais actores externos.

Do mesmo xeito, propiciar unha incerta apertura con Corea do Norte serviría a Trump de acicate contra o réxime de Nicolás Maduro, tradicional defensor do programa nuclear norcoreano así como do iraniano.

Paralelamente, o impulso de novos mecanismos financeiros como as “petromoedas”, que nas últimas semanas veñen adiantándose tanto en Venezuela como en Irán contando co apoio de China e Rusia, foron observadas dende Washington como ferramentas dirixidas a dispersar as sancións que EUA enviou nos últimos anos cara a funcionarios de alto goberno en Caracas e Teherán.

No fondo, Washington busca desarticular o nó de implicación existente dentro da relación estratéxica entre Venezuela e Irán, e que ha ter especial incidencia nos campos financeiro, petroleiro e de compatibilidade de intereses xeopolíticos.

Un caso de investigación en EUA que aparentemente está sendo relevante neste sentido foi a detención, o pasado 21 de marzo en Nova York, do empresario iraniano Ali Sadr Hashemi Nejad, acusado polas autoridades estadounidenses de presuntamente participar nun esquema para evadir sancións de EUA contra os réximes iraniano e venezolano.

Os fiscais estadounidenses acusaron a Nejad de presuntamente desviar US$ 115 millóns pagos baixo un contrato de construción venezolano a través do sistema financeiro estadounidense. As autoridades detallaron que Nejad moveu ilegalmente o diñeiro en EUA como parte dun acordo de US$ 476 millóns para construír 7.000 unidades de vivenda en Venezuela.

Este aspecto revelou altos manexos de poder entre Teherán e Caracas, no sentido de que a Gran Misión Vivenda impulsada por Chávez desde 2011 e recolleita polo seu sucesor Maduro, semella ser utilizada por autoridades iranianas como presunto mecanismo de lavado de diñeiro en EUA e de ferramenta para dispersar as sancións estadounidenses.

De 38 anos, Nejad é fillo do magnate bancario e un dos máis grandes millonarios iranianos, Seyed Mohammed Sadr Hashemi Nejad, que controla o conglomerado empresarial Stratus Group.

Neste sentido, o caso Nejad parece ser sintomático para Washington das estreitas relacións entre Caracas e Teherán para evadir as sancións estadounidenses. A ruptura do acordo nuclear de 2015 sería, neste sentido, unha ferramenta chave para desarticular esta relación iraniano-venezolana.

A este contexto debe agregarse a actual crise social e política en Nicaragua, que augura momentos tensos trala violenta represión gobernamental contra as protestas impulsadas desde finais de abril contra a reforma da seguridade social, e que provocaron máis de 60 mortos.

Diversas informacións aseguraron da presunta implicación de colectivos “chavistas” enviados a Nicaragua para apoiar a represión dun presidente, Daniel Ortega, sumido igualmente no descrédito interno. As comparacións coa caída do “somocismo” que deu paso á revolución sandinista en 1979 son constantes na actualidade nicaraguana, onde moitos aprecian o final do “orteguismo” no poder desde 2006.

A crise económica venezolana está igualmente provocando fortes contraccións financeiras en Nicaragua, especialmente a través dos fondos ALBA. Isto pode explicar tamén a crise actual no país centroamericano, un diagnóstico seguramente moi seguido de cerca por Washington.

No fondo, o expectante cumio Trump-Kim ten repercusións colaterais na xeopolítica global que auguran transformacións no actual equilibrio (ou desequilibrio) da balanza de poder mundial.

 

 

 

 

 

Tempo exterior: Revista de análise e estudos internacionais