---

Roberto Montoya

“Lei de Obediencia Debida”, “Lei de Punto Final”, “Lei de Reconciliación”, “Amnistía”. Os termos legais utilizados en América Latina dende os anos oitenta foron variados, pero o seu significado sempre é o mesmo: IMPUNIDADE. Se dende mediados dos anos sesenta e ata avanzados os oitenta, o nome que mellor explicaba a orixe e proliferación de dictaduras militares no subcontinente era o de “Doutrina da Seguridade Nacional” (1), a palabra IMPUNIDADE explica á súa vez por qué na maioría dos casos elas mesmas aceptaron posteriormente a súa desaparición ou transformación. Os militares que cometeron os maiores crimes de América Latina dende o xenocidio das poboacións indíxenas, deixáronlles o protagonismo ós civís soamente cando tiveron garantido que os seus delictos quedarían impunes e o seu rol institucional inalterado.

“A impunidade, ademais da clamorosa inxustiza que supón para as víctimas, impide o desenvolvemento do Estado de dereito, converte os sistemas políticos en democracias de papel, destrúe a confianza dos cidadáns nas institucións”. Son palabras de alguén con autoridade para pronuncialas, son palabras textuais de Carlos Castresana (2).

“A impunidade, ademais de supoñer a negación máis absoluta da xustiza, ten un efecto aínda máis perverso: impide a construcción do estado de Dereito”, sosteñen os cinco xuristas que elaboraron o Dictame contra a Impunidade, solicitado pola Federación de Asociacións de Xuristas Progresistas de España (3).

E engaden: “a sociedade democrática pode funcionar porque a maioría dos cidadáns acata as leis de maneira espontánea, voluntaria; iso permítelles ás autoridades centrar os seus esforzos en esixirlles o cumprimento da lei ós poucos que se resisten á súa aplicación”. Pero os tres xuristas sosteñen que “nunha sociedade na que os maiores criminais, responsables do secuestro, tortura e asasinato de milleiros de cidadáns, gozan de absoluta liberdade, na que os seus crimes non obteñen resposta ningunha por parte do Estado, ¿que lexitimidade lle queda a este para esixir do resto dos cidadáns o respecto á lei?, ¿como convencer ós cidadáns de que respecten as normas se canto máis grave é a infracción maior é a posibilidade de eludir a consecuencia legal?” (4).

Pola súa banda, o gran escritor uruguaio Eduardo Galeano di que “os presidentes latinoamericanos administran a dobre hipoteca que as dictaduras lles deixaron, en herdanza, ás democracias: o pago das súas débedas e o esquecemento dos seus crimes”, e engade que “as leis de impunidade, impostas en todos os países por mandato da ameaza militar, elevaron as matanzas de Estado por riba do alcance da xustiza, identificouse a xustiza coa vinganza, a memoria coa desorde e a amnesia coa paz” (5).

---