|
Tras 16 anos na oposición, a Fronte Sandinista de Liberación
Nacional, FSLN, liderada por Daniel Ortega, regresou ao poder en Nicaragua pola vía electoral. Para o martes
7 de novembro, cun 62% dos votos escrutados, Daniel Ortega alcanzaba o 38,59% dos votos, seguido do seu principal
rival Eduardo Montealegre, da coalición Alianza Liberal Nicaragüense-Partido Conservador (ALN-PC),
cun 30,94% dos votos.
Outros candidatos foron José Rizo, do Partido Liberal
Constitucionalista (PLC), cun 22,93% e, cun 7,6% dos votos, Edmundo Jarquín Calderón, un disidente
do FSLN. Edén Pastora, ex comandante guerrilleiro sandinista, posteriormente involucrado na CIA contra o
sandinismo na década dos oitenta e, actualmente, líder da Alternativa polo Cambio (AC), apenas superou
o 0,6%.
A lei electoral nicaraguana establece que, para proclamarse
Presidente de la República na primeira volta, o candidato vencedor necesitaba alcanzar o 40% dos votos,
ou ben o 35% pero cunha vantaxe de cinco puntos porcentuais sobre o seu inmediato seguidor.
Con estes parámetros, Ortega cumpría ambos requisitos
electorais, polo que a tendencia a medida que aumentaba o escrutinio ratificaba ao sandinismo como a nova forza
gobernamental e a Daniel Ortega nunha nova etapa política no goberno, tras ser presidente entre 1984 e 1990.
Un “renovado” Ortega
Con 61 anos, tres derrotas electorais nas súas costas
e unha serie de acusacións sobre a súas ética na vida civil, pouco queda da bagaxe ideolóxica
do “revolucionario” Daniel Ortega, aquel que contribuíu á caída da ditadura de Anastacio Somoza
en 1979 e o triunfo da revolución baseada nos ideais de Augusto César Sandino e o marxismo revolucionario.
Sen esquecer o seu discurso populista e sen esquecer no seu
programa as vellas demandas como o reparto de terras e a loita contra a desigualdade socioeconómica, o Ortega
da era post-sandinista amosou un marcado nivel de pragmatismo político, involucrándose en pactos
políticos cos gobernos conservadores e liberais e un conveniente acercamento cara súa secular rival
Igrexa Católica. Paseniñamente algúns dos seus correlixionarios da revolución foron
desviando os seus ideais, para centrarse no enriquecemento persoal ou dos seus contornos familiares. Froito destas
e doutras contradicións foron aparecendo liñas disidentes nas filas do sandinismo.
Neste sentido, esta variante pragmática do “novo Ortega”
foi unha das pezas claves na configuración política da Nicaragua post-sandinista a partires de 1996,
afastándose de moitos dos postulados revolucionarios iniciais. Dentro das estruturas internas do FSLN, a
súa figura política permitiu o reforzamento da súa imaxe “caudillista”, cunha autoridade non
discutida e cunha marcada inflexibilidade cara a disidencia.
A tal punto foi evidente esta obrigada “conversión ideolóxica”
que o sandinismo de Ortega votou en contra da lei do aborto, fixando a súa posición xunto á
cúpula católica nicaragüense. Na campaña electoral, o propio Ortega enfocaba gran parte
do seu discurso en referencias relixiosas cara Deus, o perdón, a reconciliación e o pacifismo.
Este xogo de reconciliación, pragmatismo e conveniencia
política de Ortega posibilitou o nomeamento como próximo vicepresidente de Jaime Morales Carazo,
ex banqueiro e ex líder da “contra” establecida por EEUU en Honduras na década dos oitenta, contra
o sandinismo.
Outro apartado serán as relacións con EEUU. Parcialmente
abandonada a retórica revolucionaria antiimperialista, aínda que aliado de Hugo Chávez e posicionado
inicialmente contra do ALCA, Ortega probablemente buscará un reaxuste nas relacións entre Washington
e Managua, principalmente pola preponderancia dos temas comerciais e de inmigración.
O pacto liberal-sandinista
Unha constante da política nicaraguana nos últimos
anos foi a inédita alianza bipartidista entre dous personalidades políticas, o ex presidente Arnoldo
Alemán, do liberal PLC, e Daniel Ortega, do FSLN. Este pacto substituíu a polarización na
sociedade entre sandinistas e antisandinistas que marcou a vida política trala derrota electoral do FSLN
en 1990.
O pacto Alemán-Ortega e PLC-FSLN significou non só
un pernicioso reparto do poder dentro das principais institucións estatais e políticas senón
unha notoria variante deseñada para o seu mantemento no poder.
Con maioría parlamentaria na Asemblea Nacional, liberais
e sandinistas repartíronse o poder da Corte Suprema de Xustiza (practicamente controlada polos sandinistas),
o Consello Supremo Electoral, o Consello Superior da Contraloría, a Procuradoría de Dereitos Humanos
e a Superintendencia de Bancos. Mesmo se abriron as portas para unha reforma constitucional que perpetuase no poder
a estes dous grandes partidos.
A evidencia do funcionamento operativo deste pacto demostrouse
co silencio inexplicable diante da rampante corrupción administrativa no “período Alemán”
(1997-2001), sendo este condenado a 20 anos de prisión e arresto domiciliario por lavado de diñeiro
e roubo de 100 millóns de dólares.
Os tímidos e infrutuosos esforzos do actual presidente
Enrique Bolaños, por converter a loita contra a corrupción nun elemento integrador dentro da fragmentada
sociedade nicaragüense, foi tamén consecuencia do pacto Alemán-Ortega.
Co PLC no goberno e o FSLN nunha plácida oposición,
os derradeiros índices da organización “Transparencia Internacional” cualificaron a Nicaragua como
un dos países máis corruptos de América Latina.
Entre a continuidade e o cambio
Este pacto foi criticado por varios líderes sandinistas
e liberais, así como diversas organizacións civís e medios de comunicación. Os primeiros
foron liderados por Henry Lewites (falecido por razóns de saúde en xullo pasado) e figuras políticas
e intelectuais do sandinismo como Sergio Ramírez, acusaron a Ortega de ir contra os postulados éticos
e ideolóxicos do FSLN.
Lewites liderou a alianza, Movemento de Renovación Sandinista,
MRS, que ameazaba a continuidade do pacto Alemán-Ortega por constituír un interesante espazo de alternativa
política reformista. O seu sucesor: Edmundo Jarquín, ex diplomático e académico, cuns
discretos resultados electorais que non foron o suficientemente elevados como para constituírse nunha alternativa
reformadora fronte á figura de Ortega.
Lewites mesmo buscou apoios na comunidade internacional e partidos
políticos europeos e latinoamericanos, para mostrarse como un “socialdemócrata” denunciando a presunta
corrupción e autoritarismo de Ortega, quen respostou cunha estratexia cara a Lewites que procurase a súa
desacreditación pública.
Dentro do espectro ideolóxico da dereita, no campo do
PLC, tamén se concretou unha alternativa crítica con Alemán e o pacto bipartidista, personificada
en Eduardo Montealegre e a ALN-PC. O seu apoio baseouse nunha importante baza de disidentes liberais, outros membros
da elite financeira molestos coa corrupción no período de Alemán e, incluso, dende diversos
sectores políticos de Washington, ansiosos por atopar un líder transparente e reformador dentro dos
liberais que substituíra a incómoda figura de Alemán á que tamén apoiaran con
antelación.
Tanto como Montealegre, o goberno e diversos sectores políticos
estadounidenses que querían distanciarse da imaxe de Alemán, tamén amosaron as súas
simpatías por Lewites, esperanzados en que ambas propostas políticas (Montealegre e Lewites) serviran
como atenuantes á hexemonía política Alemán-Ortega.
Compre subliñar a coincidencia en varios puntos dos programas
electorais de Lewites e Montealegre, especialmente na relación formal de articulación entre o Estado
e o mercado, enfocando tanto na visión dunha economía de mercado como na conciencia social.
Os retos
Pero, a tenor dos resultados electorais, o escenario dentro
do próximo goberno nicaraguana seguramente amosará o reforzamento do pacto Alemán-Ortega,
agora con este como presidente. O sector pro-Alemán dentro do PLC defendeu a candidatura de José
Rizo, quen obtivo un 23% dos votos.
Co case 40% da votación en mans de Ortega, o cálculo
político máis seguro será unha alianza Ortega-Rizo que permita superar a opción de
Montealegre e os seus simpatizantes dentro da Asemblea Nacional.
Entre os seus retos a partir de xaneiro de 2007, Ortega deberá
enfocar a súa política no combate á pobreza, garantindo os servizos de saúde e educación,
tomando en conta que Nicaragua é o segundo país máis pobre do hemisferio occidental, xunto
a Haití. A loita contra a corrupción tamén será unha tarefa urxente, aínda que
moitos consideran que o próximo goberno continuará o seu pacto político cos liberais pro-Alemán,
dentro dunha Asemblea con maioría parlamentaria para esta fórmula política.
Outro aspecto ten que ver coa economía. Managua espera
construír un canal de tránsito de transporte marítimo entre os océanos Pacífico
e Atlántico, similar ao Canal de Panamá, proxecto previsto para os próximos dez anos. O tratado
de libre comercio con EEUU, ao que Ortega se opón, tamén será outro reto de goberno.
O factor enerxético e de investimentos estranxeiros tamén
cobra forza, tomando en conta as protestas sociais en agosto pasado contra Unión Fenosa, apoiadas por Ortega,
esixindo a expulsión da multinacional española (que controla desde o 2000 o 80% da rede eléctrica
nacional), demanda na que se opón o actual goberno de Bolaños.
Non obstante, o impacto da vitoria de Ortega pode ter máis
repercusión a nivel rexional hemisférico, tomando en conta a conxuntura actual de confrontación
diplomática entre Washington e Caracas.
Os factores externos: Bush e Chávez
Fora das fronteiras físicas e políticas nicaragüenses,
o actual proceso electoral presidencial estivo marcadamente influído pola constante inxerencia de dous actores
externos, EEUU e Venezuela, e a súa particular poxa xeopolítica a nivel hemisférico.
A influencia de Washington era evidente na persoa do seu embaixador,
Paul Trivelli, quen mantivo unha actuación máis política que diplomática desnivelou
a balanza de apoios a favor, primeiro de Lewites e, posteriormente, de Montealegre. A tal punto foi a inxerencia
que unhas declaracións de Trivelli instaban á dereita liberal e conservadora a “unirse baixo o liderado
de Montealegre”. Mesmo, unha misión electoral estadounidense denunciou “irregularidades” no proceso comicial,
a diferenza dos informes emitidos pola UE, a OEA e o Centro Carter.
Tanto como a esfera xeopolítica centroamericana, Nicaragua
é un peón chave na estratexia de Washington de afondar o Tratado de Libre Comercio, ALCA. Nicaragua
ratificou no 2005 o Tratado de Libre Comercio para Centroamérica (CAFTA polas súas siglas en inglés),
un preámbulo de aceptación do ALCA dentro da táctica estadounidense de negociar acordos de
libre comercio bilateral, diante o fracaso de impoñer o ALCA globalmente. Polo tanto, a vitoria de Ortega
supón un serio revés para as aspiracións de Washington.
Outro apartado merece a influencia exercida polo presidente
venezolano Hugo Chávez, aliado frontal de Daniel Ortega. Nun ano electoral para América Latina como
é o 2006, Chávez impulsou a súa estratexia continental da Alternativa Bolivariana para as
Américas, ALBA, en clara contraposición ao ALCA.
Durante a campaña electoral, Chávez ofreceu o
seu apoio a Ortega cun convenio de subministro enerxético de 10 millóns de barrís anuais a
concellos nicaragüano, a maioría baixo control sandinista, a prezos preferentes.
Tras obter unha contundente vitoria electoral con Evo Morales
en Bolivia, Chávez esperaba conseguir, infrutuosamente, o mesmo resultado con Ollanta Humala en Perú
e López Obrador en México, á espera da segunda volta en Ecuador onde hipoteticamente podería
proclamar ao seu candidato, Raúl Correa, como presidente.
Nesta poxa hemisférica, Nicaragua constitúe un
escenario clave para Washington en Caracas, decantado a favor de Chávez coa vitoria de Ortega. Neste sentido,
o presidente venezolano espera afondar o seu eixe con Cuba e Bolivia, engadindo agora a Nicaragua.
|
