Dossier Exterior / nº 006-06/2006 de 29 de maio Volver a TitularesVolver a Dossier Exterior
Entre a fráxil estabilidade e a guerra civil
Novo goberno en Iraq
 
 
Análise

     
   

O sábado 20 de maio, o Parlamento iraquí composto por 275 deputados, co beneplácito dos líderes das tres principais comunidades étnicas e relixiosas de Iraq: xiítas, sunnitas e kurdos, acordaron a configuración dun novo “goberno de unidade nacional”, baixo a autoridade do primeiro ministro de orixe xiíta Nuri Al Maliki. Este goberno se conforma tralas eleccións lexislativas do pasado 15 de decembro e cinco meses de negociacións, tensións e desacordos que colocan á caótica transición iraquí ao borde da guerra civil.

O proceso de elección do primeiro ministro permitiu a finais de abril a que o Parlamento puidese elixir a Al Maliki, previo á conformación deste novo goberno composto por 37 ministros, dos cales catro son mulleres. Al Maliki substitúe así ao ex primeiro ministro Ibrahim Jaafari, de quen era a súa principal “man dereita” nun goberno provisional quer estivo marcado polas constantes diferenzas entre as tres comunidades e a activa participación dos grupos insurxentes.

Dende unha perspectiva inicial, semella que Iraq pode constituír unha autoridade nacional que non sexa nin provisional, nin interina nin transitoria. Tamén existe un compoñente histórico ao nomeamento de Al Maliki: é o primeiro xiíta elixido por un Parlamento para ocupar o cargo de primeiro ministro desde Muhammad Fadhed al Jamali en 1953.

Simultáneo ao acto de nomeamento, realizado baixo estritas medidas de seguridade na chamada “zoa verde” de Bagdad, diversos atentados na capital deixaron cerca de 30 mortos mentres as recen estreadas forzas policiais iraquís atoparon os cadáveres de 21 persoas, probablemente a cargo de grupos paramilitares, subversivos ou escuadróns da morte.

Estes actos revelan que, pese aos acordos e a posible configuración dun goberno de unidade nacional, a transición iraquí post-Sadam segue a presentar un escenario caótico e preocupante. Para complicar o panorama, este novo goberno está momentaneamente incompleto ante as vacantes no nomeamento dos decisivos cargos de ministro do Interior e ministro de Defensa.


A inclusión sunnita

Probablemente, a clave principal na configuración deste goberno de unidade nacional foi a definitiva inclusión da comunidade sunnita no marco gobernamental, principalmente por ser esta comunidade a que alberga a maior parte da insurxencia iraquí.

No entanto, existen diversas interrogantes sobre esta participación. Un exemplo característico é o de Saleh Mutlaq, líder do Fronte Nacional Iraquí, un pequeno partido que forma parte do parlamento con 11 deputados. O seu rexeite a asinar o acordo deste goberno de unidade nacional revela que aínda subsisten fisuras dentro das comunidades, especialmente a sunnita, sobre a formulación da transición iraquí. Aínda que o seu partido non conforma un gran grupo representativo dentro do Parlamento, Mutlaq semella ter unha considerable capacidade de influencia dentro da insurxencia na rexión central de Anbar, considerado un dos principais bastións insurxentes.

A comunidade sunnita se atopa dividida entre os que desexan formar parte do novo marco político iraquí e entre os que o consideran unha fórmula ilexítima, baseada nunha invasión militar ilegal. En consecuencia, os sunnitas calculan cómo será a nova balanza de poder nacional fronte á supremacía xiíta e a fortaleza dos grupos kurdos. Con anterioridade, as autoridades iraquís e estadounidenses atopaban serios problemas á hora de convencer aos líderes sunnitas tanto a participar nas eleccións como na posterior conformación das novas autoridades.

Outro escenario clave se descifra no nomeamento dun novo ministro de Interior e de Defensa. No caso do primeiro cargo, os sunnitas esperan que este futuro representante sirva para balancear o poder, principalmente a respecto á comunidade xiíta. Do mesmo xeito, o ministro de Interior posúe maiores atribucións en materia de seguridade que o primeiro ministro Al Maliki ou o presidente da Autoridade Nacional Iraquí, o kurdo Jalal Talabani.


Estabilidade ou guerra civil?

Aínda semella prematuro considerar que este goberno de unidade nacional poderá manter un mínimo de estabilidade en Iraq. As primeiras semanas serán claves para descifrar o futuro político deste goberno e a posibilidade de facer a Iraq un país gobernable.

O nivel da insurxencia segue a estar no seu mesmo nivel que hai un ano. Desde febreiro, e coincidindo co terceiro aniversario da invasión militar anglo-norteamericana, a violencia sectaria foi recorrente e elevada no territorio nacional iraquí, cunha estatística cifrada en case 2.000 vítimas mortais. Asemade, e a pesares da problemática transición, en Washington non se atreven a fixar no calendario unha posible retirada das tropas, aínda que se especula que poda ser unha realidade a partires do 2009.

Neste escenario de retirada de tropas, o panorama se complica para o presidente estadounidense George W. Bush. A comezos de ano, a presión da opinión pública británica permitiu ao seu atribulado primeiro ministro Tony Blair falar dunha hipotética retirada dun continxente militar a mediano prazo. O anuncio de Blair foi secundado pola decisión do goberno de Polonia de comezar o retiro gradual de efectivos e os de Xapón e Corea do Sur, de reducir as súas tropas.

Finalmente, o novo goberno italiano de centro-esquerda liderado por Romano Prodi anunciou a semana pasada unha pronta e gradual retirada dos efectivos militares italianos, emulando o exemplo do xefe de goberno español José Luis Rodríguez Zapatero en marzo de 2004.

Cun posible escenario de gradual retirada de tropas e coas forzas de seguridade internas aínda en fase de construción, existen diversas especulacións sobre un posible baleiro de poder no Iraq post-Sadam. A concentración dos factores de poder en mans de líderes de natureza sectaria complica aínda máis esta balanza de poder, polo que diversas persoas consideran máis oportuno seguir aos seus respectivos líderes políticos e relixiosos que seguir a unha autoridade nacional débil e considerada como ilexítima.

Este escenario é aínda máis contraditorio: existe unha percepción popular de que as novas autoridades están avaladas pola presenza militar estranxeira, a pesares de que posúen visos de lexitimidade debido ás constantes eleccións e das respectivas e elevadas participacións electorais. O problema se acentúa porque estes representantes electos son descoñecidos para a maioría dos iraquís. A razón semella ser que moitos dos nomes e os rostros destes representantes foron ocultados por temor a atentados e ataques persoais.

No marco do equilibrio de poder étnico-relixioso, a preponderancia da comunidade xiíta foi un dos elementos discordantes para que os sunnitas laceptasen participar na transición política mentres os kurdos, principalmente localizados ao norte do país, especulan sobre a posible constitución dunha república independente, cousa que crearía serias complicacións aos veciños iraquís, principalmente Turquía, Irán e Siria.

Os temores dos sunnitas a respecto a determinados líderes xiítas se manifesta diante de personalidades como Bayan Jabar, ex ministro do Interior baixo o goberno de Ibrahim Jaafari. Os sunnitas o sinalan de ser o principal director dos “escuadróns da morte”, ademais de constituír o xefe das Brigadas Báder, brazo armado do Consello Supremo da Revolución Islámica en Iraq, o principal partido xiíta.


O futuro do novo goberno

A vulnerabilidade deste novo goberno aumenta por mor da violenta posguerra. Na súa primeira xuntanza co goberno de unidade nacional, Al Maliki prometeu “man dura contra o terrorismo”, aínda que mantivo unha oferta de diálogo cara aos grupos insurxentes que abandonasen as armas, na súa pretensión de desmantelar as milicias armadas e potenciar o seu control por parte das unidades de seguridade do novo Estado iraquí. Pero a realidade semella virar cara outra dirección.

Al Maliki espera concretar o seu gabinete definitivo pero, sexa quen sexa quen ocupe os cargos aínda vacantes, o seu goberno precisa dun apoio directo de líderes como os aiatolás xiítas Alí Sistani e Muqtada al Sadr, este último líder do poderoso “Exército do Mahdi”, milicias armadas xiítas que xa causaran problemas ás tropas estadounidenses e británicas na súa defensa da cidade de Basora, ao sur do país, a mediados do 2004. Igualmente, Al Maliki necesita fortalecerse con outros líderes que constitúen factores de poder reais no Iraq post-Sadam, como o xa mencionado líder sunnita Saleh Mutlaq.

Esta dependencia tanto de líderes de milicias e aiatolás relixiosos, así como indirectamente da presenza militar estranxeira, configura un Iraq en fase de incerta transición. As disputas políticas entre os líderes das comunidades polos ministerios máis apetecibles, como Petróleo e Finanzas, tamén complica as negociacións.

Do mesmo xeito, a división étnica, relixiosa e sectaria complica a concreción dun Exército e unha policía nacional, actualmente cifrada en 250 00 efectivos, á espera de alcanzar os 325 000 policías a finais de ano. Este factor de seguridade é utilizado por Washington e Londres como elementos que perpetúan a súa presenza militar. Pero en ambas capitais esperan tamén facer un gradual traspaso de competencias de seguridade ás autoridades iraquís, coa intención de outorgar maior carácter lexítimo ao proceso de transición. Neste sentido se analiza a recente visita a Bagdad do primeiro ministro británico, Tony Blair.

A preponderancia do factor da seguridade segue a constituír unha tarefa urxente para o novo goberno. Unha ONG local, o Iraq Body Count, calculou para maio de 2006 o número total de civís mortos entre 34,830 e 38,990, dos que máis de 2.000 corresponden a oficiais policiais. Pero existen diversas controversias sobre as estatísticas. Asemade, o novo goberno iraquí aínda non termina de decidir os cargos ministeriais en Interior, Defensa e Seguridade Nacional.

O novo Iraq non terá un carácter eminentemente laico, como desexarían EEUU e Europa occidental. O factor relixioso cobra unha importancia capital, principalmente de cara ás demandas da maioritaria comunidade xiíta, tal e como se revelara na votación popular da nova Constitución, en decembro pasado. Este fráxil balance de poder condiciona moitas das futuras decisións do goberno de unidade nacional, sen contribuír en demasía a afastar o perigoso pantasma da desintegración territorial e a guerra civil.

     
     
Principais actores

     
   

Nouri Al Maliki: (xiíta) Primeiro ministro do goberno de unidade nacional, elixido polo Parlamento iraquí. Membro do partido Dawa, ex líder da resistencia contra a ditadura de Sadam Husein, estivo refuxiado en Siria ata a caída do réxime do partido Ba´ath.

Barham Salih: (kurdo) Vice primeiro ministro e ministro de Seguridade Nacional. Pertence ao partido do presidente Jalal Talabani, a Unión Patriótica do Kurdistán. Formou parte do goberno rexional kurdo no 2001 e do goberno transitorio iraquí en xuño de 2004.

Salam Zaubai: (sunnita) Ministro de Defensa provisional. Pertence ao Fronte de Concordancia Iraquí.

Hussain Al-Shahristani: (xiíta) Ministro do Petróleo. Científico nuclear, foi director da Comisión de Enerxía Atómica de Iraq durante o réxime de Sadam, aínda que estivo preso por apoiar a subversión xiíta de 1991 e negarse a colaborar co programa nuclear de Husein. Refuxiouse en Londres, onde traballou con organismos de defensa dos dereitos humanos.

Hoshiyar Zebari: (kurdo) Ministro de Exteriores. Foi voceiro do Partido Democrático do Kurdistán durante máis de dez anos. Con grande experiencia na negociación con diplomáticos estadounidenses.

Hashim Al-Shebli: (sunnita) Ministro de Xustiza. Anteriormente foi elixido para o cargo de ministro de Dereitos Humanos.

Jalal Talabani: (kurdo) Presidente de Iraq desde setembro de 2005, forma parte da dirixencia da Unión Patriótica do Kurdistán. Xunto a Massoud Barzani, foi un dos máis importantes líderes opositores ao réxime de Sadam Husein.

Moqtada al Sadr: (xiíta) Novo clérigo radical cunha forte influencia no Iraq post-Saddam, especialmente dentro da comunidade xiíta. Politicamente, combina unha ideoloxía baseada no radicalismo xiíta e o nacionalismo iraquí, aínda que tamén está vinculado as milicias armadas insurxentes, a traveso do “Exército do Mahdi”, cunha particular influencia política entre a comunidade xiíta. Principal detractor das tropas estranxeiras e as autoridades iraquís herdeiras desta transición, Moqtada al Sadr tivo unha especial participación na rebelión nas cidades de Basora e Samarra a mediados do 2004.

Alí Sistani: (xiíta) Este aiatolá decano dos clérigos iraquís é considerado a gran referencia dentro da comunidade musulmán xiíta a nivel mundial, cousa que o sitúa como unha das principais figuras políticas para garantir estabilidade ao país. A pesares de ser considerado unha importante baza política do goberno de Irán, Alí Sistani rexeita da aplicación do réxime teocrático iraniano en Iraq, incluso favorecendo unha separación entre a relixión e o Estado. Considerado por Moqtada al Sadr como un dos seus principais rivais políticos.

Ahmed Chalabi: (xiíta) Debido ás súas conexións con altos políticos en Washington e Londres, Chalabi era considerado como o líder político que EEUU e Gran Bretaña esperaban entronizar como presidente do Iraq post-Saddam. Exiliado na capital británica e líder do partido Congreso Nacional Iraquí, Chalabi remitiu probas pouco confiables sobre o programa de armas de Husein, pero que exercen unha forte influencia en Washington e Londres como elemento xustificante da guerra. No 2004 foi acusado de contrabando.

     
     
Radiografía de Iraq

     
   

Nome oficial: A Constitución aprobada en referendo o 15 de decembro de 2005 aínda mantén a figura xurídica de “réxime en transición”. Está por verse se existe un consenso sobre a súa denominación como “República de Iraq”. Existen 18 wilayats o gobernacións rexionais. A súa capital é Bagdad.

Presidente: Jalal Talabani (desde 2005).

Xefe de goberno: Nouri Al Maliki (desde maio 2006).

Principais partidos Políticos: Partido Islámico Daawa (xiíta), Alianza Unida Iraquí (xiíta), o Consello Superior para a Revolución Islámica en Iraq (xiíta), Congreso Nacional Iraquí (xiíta), Partido Democrático do Kurdistán (kurdo), Unión Patriótica do Kurdistán (kurdo), Alianza Islámica de Iraq (xiíta), Fronte de Concordancia Iraquí (sunnita), Partido Islámico de Iraq (sunnita).

O partido socialista árabe Ba'ath, soporte do réxime de Saddam Husein, foi suprimido apenas se consumara a súa caída. O Partido Comunista Iraquí tamén forma parte do escenario político, principalmente pola súa traxectoria histórica (foi fundado en 1934, axudou á independencia nacional e foi duramente reprimido durante a ditadura de Husein) e a súa ampla representación entre os xiítas laicos.

Existen cerca de 30 partidos pequenos, algúns deles asociados a organizacións extremistas contrarias ao proceso de transición. Outros están vinculados aos insurxentes e grupos terroristas, entre eles o liderado polo xordano Abu Musab al Zarqawi, quen é considerado por fontes occidentais como o líder de Al Qaeda en Iraq. Tamén existe unha Asociación de Musulmáns Eruditos, contrario ao proceso de transición e con influencia entre os sunnitas.

Poboación: 24.700.000 habitantes.

Composición étnica e relixiosa: A poboación árabe ocupa o 75% do total, pero están divididos entre árabes xiítas (principalmente ao sur do país, concentrados en Basora, Nayaf e Karbala) e árabes sunnitas (no centro do país, en torno a Bagdad, Tikrit, Faluya e Ramadi) Os kurdos, principalmente no norte do país (Mosul e Kirkuk), constitúen o 20% da poboación. Tamén existen comunidades de turcománs e asirios.

Idiomas: O árabe é o idioma oficial, pero tamén se fala o kurdo entre un 20% da poboación. Outros idiomas utilizados son o persa e o caldeo. O francés e o inglés ten receptividade nos círculos de negocios e as elites.

Relixións: Musulmáns xiítas (63%); musulmáns sunnitas (34%). Tamén conviven pequenas comunidades de asirios cristiáns e iézidis, seita de orixe descoñecida, asociada a antigos ritos de adoración e localizada no norte de Iraq, Turquía e o Cáucaso. Contén unha mestura de cristianismo, xudaísmo, islamismo, zoroastrismo e paganismo.

Economía: Os doce anos de illamento internacional provocados polas sancións de Nacións Unidas e a caótica transición post-Sadam, marcada pola constante violencia e a lenta e ineficaz reconstrución, dificulta o subministro de datos fiables.

Segundo organizacións internacionais, no 2004 o país experimentou un espectacular crecemento do 51,4%, dato que se contrasta cunha situación de desorde e caos imperante. A estrutura económica, fortemente dependente do petróleo, o sector téxtil e as actividades terciarias, segue a estar fracturada, cunha elevada preponderancia do sector informal, a pesar da reactivación do sector da construción polos ambiciosos plans de infraestruturas elaborados polo goberno estadounidense e a Autoridade Provisional Iraquí.

A ausencia dun goberno estable coa súa eficaz estrutura administrativa dificulta o coñecemento dos verdadeiros índices de inflación, desemprego, investimentos estranxeiros ou PIB per cápita. En principio, Iraq mantén como principais socios comerciais a países veciños como Turquía e Xordania.

     
     
Revista de prensa

     
1   Iraq tiene gobierno”, editorial en La Vanguardia (España), 22 de maio de 2006.

La imagen que sigue transmitiendo Iraq al mundo es caótica (...) La violencia que sacude a Iraq es el gran problema, pero también lo es la falta de confianza entre los líderes moderados de las tres comunidades.
     
2   Gaps in Iraq government offer guide to priorities”, por Alastair MacDonald, en Axencia Reuters (EEUU), 21 de maio de 2006.

His completion of a multiconfessional, multi-ethnic cabinet two days ahead of a constitutional deadline has raised hopes for Maliki´s ability to steer a consensual, common line. But many believe it will be the filling of the still vacant security ministry jobs that will provide the best guide to his success.
     
3   Core issues in Iraq”, en Stratfor (EEUU), 22 de maio de 2006.

The fundamental issue is this: Will the formation of the government induce the Sunnis to rein in the insurgency? If they can´t or they won´t, then the entire project fails. The only solution will be participation or civil war.
     
4   No quick fixes for new Iraq government”, por Jim Muir, en BBC (Gran Bretaña), 22 de maio de 2006.

But the ominous and related phenomenon of sectarian violence, the cycle of provocation and reprisal, has sharpened dramatically to the point where many ordinary Iraqis fear their society may already have been irrevocably shattered, and that outright civil war may be just a step away.
     
5   Irak no sale adelante”, editorial en El País (España), 24 de maio de 2006.

El peligro, por lo que puede suponer de desestabilización regional, es que Irak acabe de romperse. Muchos huyen de sus zonas para buscar refugio entre sus propias comunidades, con un miedo que acrecentó la perspectiva de guerra civil tras la terrible bomba en Samarra en febrero pasado. La realidad es que el Gobierno iraquí no quiere que las fuerzas extranjeras se retiren aún.
 
Volver a TitularesVolver a Dossier Exterior



Ir á páxina de inicio
Instituto Galego de Análise e
Documentación Internacional
www.igadi.org

ÚLTIMA REVISIÓN: 26/05/2006
Fernando Pol


Subir

 

Subscríbete á lista de correo do Igadi e recibe notificación das novas
informacións, artigos, documentos, convenios, publicacións, etc, que ofrece
o Igadi na súa páxina web Igadi na Rede.


Para comprender o Mundo desde aquí ...
... para proxectar a Galicia no contexto internacional.

   

Apúntate en: http://www.elistas.net/lista/igadi/alta