Presencia / Outros

Detrás desa apariencia de gentleman distante e suficiente, hai unha persoa entrañable, intensa, irónica e ata divertida. Culto e ben informado, Fernando Pérez-Barreiro é unha peza valiosa que Galicia non pode esquecer na efémera lonxanía londinense. Xosé Luís Franco Grande escribiu nunha ocasión sobre a tristeza dun país que non é quen de reter a un home como Fernando Pérez-Barreiro. Pasou por aquí para participar na Iª Conferencia Anual “Plácido Castro”, un evento organizado polo IGADI para facilitar a aproximación a ese outro galego incomprensiblemente ignorado, integrante dese longo etcétera que cómpre suprimir na nosa historia recente. En Vilagarcía de Arousa falou de Irlanda e con Manuel Mera e Xulio Ríos fixo un repaso á actualidade británica e mundial.

XULIO RIOS (XR). Son moitas as miradas que se orientan ó Reino Unido e, cando menos, hai tres asuntos, tres polémicas, que xustifican ese novo protagonismo británico. Unha delas, é a decisión do ministro do interior, Jack Straw, de non acceder á extradicción de Augusto Pinochet por “razóns de saúde”. ¿Perde Londres algo máis que unha oportunidade simbólica para avanzar na habilitación de fórmulas que permitan un respecto máis eficaz dos dereitos humanos?¿é posible, por outra banda, esa eficacia no respecto sen un sistema xurídico e xudicial universal que teña capacidade para protexelos e sancionar as súas violacións?

Sí, en efecto, Londres perde, en primeiro lugar, imaxe, pero tamén o Goberno de Blair perde un apoio político importante de sectores destacados do propio laborismo, se ben o seu peso actual no conxunto do movemento laborista é díficil de concretar. En todo caso, dous anos despois da chegada ó poder de Tony Blair, emerxe un certo rexurdir dos valores do laborismo tradicional frente ao Novo Laborismo. Blair tentou sempre ocultar o lado, digamos, de esquerdas do “asunto Pinochet” adoptando unha actitude moi formalista, case como a do goberno español. Defendíase así dos ataques da dereita que explicaban a colaboración coas autoridades xudiciais españolas en función dunha especie de dogmatismo de esquerdas. Invocaban anécdotas, por exemplo, de cando o Jack Straw mozo era dirixente do Sindicato de Estudantes nos anos de militancia e berraba contra Pinochet ns manifestacións. Lémbrome ben del dirixindose con un megáfono ós concentrados diante da London School of Economics antes de ocupala. Segundo a dereita,os vellos inimigos de Pinochet, políticos e ideolóxicos, queren vingarse do xeneral. Asi pois, coido que temos aquí un aspecto máis dos moitos que comezan a xurdir contra Blair dentro do movemento laborista en senso amplio, con inclusión dos sindicatos.

Por outra banda, sería desexable ese sistema universal de protección xurídica dos dereitos humanos, pero en tanto non existe, é moito o que se pode facer en termos bilaterais. A demostración témola neste mesmo caso. Pinochet podería chegar ó banquiño dos acusados de non ser por esa intervención de Jack Straw, claramente política; e digo política tamén porque Straw está actuando para demostrar ante ese novo laborismo e o s sectores da “middle England” que pensa que o apoian que o seu pasado está superado. Este Jack Straw converso é agora un fanático da orde. Paréceme que esaxera. A Inglaterra de clase media que asegura protexer, síntese protexida tanto ou máis por un ministro do interior conservador. Straw adopta actitudes que, por desgracia, son bastante comúns en certa clase obreira e sindical que no aspecto social e da orde pública é moi conservadora. Straw semella ter moito interese en demostrar que non é un libertario e por iso impulsou iniciativas como a do toque de queda para os menores que debeu retirar, non por presión da oposición nin do laborismo, senón do propio sindicato da policía que considerou inviable retirar ós nenos da rúa despois das sete da noite, e perguntóu, con razón, a quén llos devolvería, prevendo un cempés de complicacións sen fin.

No caso Pinochet, Straw apoiase nun informe médico que, segundo parece, non di se o xeneral está ou non apto para resistir un proceso; simplemente aporta un diagnóstico puramente facultativo. Straw serviuse del para evadir a súa responsabilidade e pode atoparse nunha incómoda situación parlamentaria, algo seria, porque a oposición conservadora, ainda que estexa moi a favor de Pinochet, aproveitou a ocasión para espetarlle que mentiu ó Parlamento, ó afirmar que segundo os médicos Pinochet non podería soportar o proceso, negándose a ensinar o contido dos seus dictames en vez de recoñecer que unicamente él, nun acto estrictamente político, decidira que o xeneral non estaba en condicións de comparecer ante a xustiza.

MANUEL MERA (MM). Mencionas a existencia dun certo rexurdir do laborismo tradicional fronte ó representado pola terceira vía. Se é así, a qué se debe?

Débese á profunda desilusión existente nalgúns sectores de apoio tradicional. Tony Blair da a impresión de estar continuamente enfadado co seu partido. É o primeiro dirixente que semella odiar máis ca ninguén ó seu partido. O ton habitual da súa retórica é o dunha condena persistente dos seus sectores de apoio tradicional en favor dunha especie de populismo fácil, dun consenso social que segundo él existe e debe consolidarse. Por exemplo, a degradación dos sindicatos que comezou con Thatcher non se detivo. Os sindicatos están coartados, sometidos á chantaxe continua da temida volta dos conservadores. Non se ve moi ben o que poderían perder con esa volta, verdadeiramente.

Por outra banda, o deterioro do servicio de saúde afecta moi directamente a amplas franxas da clase media. Os laboristas non se comprometen coa mellora da sanidade e néganse a investir nela. As sondaxes de opinión revelan, por exemplo, que grande parte desa clase media estaría disposta a pagar máis impostos para financiar o servicio de saúde. Pero o goberno sigue cego, intentando compracer uns intereses que dende logo non son os desa clase media. Blair escúdase nun hipotético consenso ou punto de encontro de diferentes segmentos sociais para gañarse o apoio de sectores de influencia tradicionalmente conservadora. Ao meu ver está cometendo un erro de xuicio que pode costarlle moi caro. O invento dun consenso empeza a verse como ocultamento dos intereses reais a que favorece o Novo Laborismo, que van resultando ser moitas veces o das grandes multinacionais. Na rapidez on que saiu a defender os alimentos transxénicos, por exemplo, errou por completo no sua evaluación do que a xente pensaba ao respeito. E igual estalle pasando có Servicio Nacional de Sanidade. É un grande perigo dos gobernos populistas errar no que pensan que complace aos seus eleitores.

XR. A actitude do goberno de Tony Blair no asunto Pinochet representa un furado na liña de flotación da “terceira vía”. Da a impresión de que o chamamento efectuado por Blair e Schröder para abandonar os “vellos dogmas” quedase pouco a pouco nun discurso vacío. Pesa máis a conveniencia diplomática que a razón humanitaria, pero quizáis tamén, noutra orde de cousas, a aposta pola liquidación do estado de benestar sen contrapartidas nin compromisos efectivos que aseguren un mínimo sometemento dos mercados. Quizáis en vez de inventar unha terceira vía, habería que repensar a segunda vía. ¿Pode vir da China?

Son furados, certamente, e moi graves. A opinión pública non está moi seducida pola terceira vía. Cómpre ter en conta que a opinión británica é moi pouco ideolóxica. O da terceira vía sona moi raro. Coido que é un asunto que preocupa máis no exterior. Ademais pensas nunha terceira vía, dunha banda con Alemania, e doutra, con unhas solucións comúns a outros niveis. Pero no país e no votante, o peso da terceira vía como ideoloxía é ínfimo. Ninguén vai votar por manter a terceira vía. Fronte a eses furados eu non vexo capacidade de reacción política ou de reaxuste. A negativa á consensuar medidas có estado da opinión levará, no meu ver, a amosar claramente os verdadeiros intereses que está protexendo a terceira vía. Se a sociedade demanda o incremento das contribucións á seguridade social, por qué non se fai? Esa dialéctica de insatisfacción porá ó descuberto a verdadeira base do apoio ao blairismo. O partido Liberal Demócrata, herdeiro do vello Partido Liberal, que ata agora colaboraba máis ou menos desde fora có Goberno, pode ir cada vez máis á contra se Blair non materializa algúns compromisos, como o referendo sobre o sistema proporcional, que é unha teima tradicional dos liberais, víctimas do actual sistema de maioría simple que os deixa sen a representación que lles acairía se fosen sumados os votos que se erden en ada distrito en que non consiguen dipuato. O primeiro ministro difícilmente accederá pois o cambio de sistema dificultará o mantemento da súa inmensa maioría parlamentaria, en parte xa laminada polas autonomías de recente creación. Nese contexto, a terceira vía semella atada polas súa estratexia de conservación do poder, sen liberdade nin iniciativa suficiente para repensar nada.

Respecto á China e á esperanza de que xurda unha alternativa progresista ó capitalismo neoliberal, pode ser. Pensei mais niso en momentos anteriores da transición chinesa, cando comezaron a sair críticas dende dentro do partido; tamén imaxinei que poderían atoparse entón solucións de pensamento interesantes, pero os acontecimiento desenvolvéronse con tal rapidez que é difícil aventurar cómo se van expresar esas ou outras novas formulacións. Pero podería, certamente, sair algo dahí.

XR. Existe unha corrente de opinión moi forte que interpreta diferentes feitos como a mostra inequívoca do abrazo definitivo de China ó capitalismo. Reformas constitucionais que destacan o papel da propiedade privada, acordo comercial con Estados Unidos, a próxima entrada na Organización Mundial do Comercio, etc. ¿Estanse a liquidar as últimas bases do socialismo na China ou persistirá a búsqueda dunha nova síntese entre socialismo e mercado?

Podería darse esa síntese, pero o de China ¡é sempre tan grande!. Tí ben o sabes. Oxalá a houbera porque sería moi importante. China vai dar moito que falar. Todo o proceso de adhesión á OMC, por exemplo, conven seguilo de preto porque dará moitas oportunidades para plantexar moitas cousas e unha vez dentro tamén, mesmo para imaxinar unha transformación da propia OMC.

XR. O que parece indudable é que vivimos unha situación de tránsito civilizatorio, especialmente marcado polas dinámicas globalizadoras, e non contamos aínda con respostas, mais alá de iniciativas puntuais como a Taxa Tobin, por exemplo, e, no ámbito dos conflictos, unha resposta zapatista aquí, unha revolta frustrada en Ecuador... falamos dunha nova situación internacional, pero carecemos aínda de alternativas elaboradas.

Eu non sería tan negativo. Hai efectivamente respostas puntuais e quizáis mellor que sexan así. Sobre iso irase edificando. O pior sería a parálise. Os temas chegan marcados dende o outro lado, a iniciativa teñenna os que a teñen, pero estou seguro de que esas iniciativas suscitarán conflictos. Cando hai conflictos reais, hai reacción social. O mundo non vai ser sempre tan pasivo. Eu confio moito na práctica. Non é que nos vaiamos sentar todos agora nunha mesa e buscar a segunda vía pensando. Pódese facer, pero eu confio na transcendencia da práctica. O proceso que estamos vivindo ten unhas consecuencias ás veces tan deshumanizadoras, tan precarizantes, que, ou tés unha idea moi negativa da humanidade ou hai que pensar que xurdirá unha práctica que irá artellando un novo modo de actuar e de pensar.

MM. Quizáis sexamos reduccionistas en exceso ó equiparar socialismo con sector público e capitalismo con sector privado. Hai novos poderes e novos papeis. Probablemente o socialismo deba comezar por establecer mecanismos de garantía do funcionamento dos servicios básicos, control efectivo da sociedade sobre a economía, redistribución social, participación dos pobos, etc. Se cadra, o socialismo do momento pode aflorar nalgunhas innovacións chinesas, pero tamén poden estar en Venezuela, non como modelo a seguir, senón como resposta concreta e socialmente progresista.

Os modelos paréceme que acabaron. Coido que existe, sí, un certo reduccionismo; pero volto ó optimismo da práctica e da realidade dos conflictos. Tal vez sen modelos vaia xurdindo algo máis real. Non debemos ter moita nostalxia dos modelos. Vai medrar o que vai xurdindo, por un lado e polo outro. É importante en todo caso localizar os novos poderes, moi vagos e difusos, e propiciar maneiras de democratizar o seu exercicio e asegurar o control social sobr eles.

MM. Máis que falar de modelos estáticos, compriría introducir certa idea de dinamismo, de tendencias que, ou ben favorecen ás sociedades, ou ben favorecen ós poderosos...

Totalmente dacordo. Un problema central é o da distribución da riqueza. É un problema do socialismo básico, nin da segunda, nin da terceira vía, nin dun modelo, nin doutro. É unha cuestión moi fundamental e moi pouco dogmática. Esa perspectiva está a aberta a quen pense nela. Se non se pensa con nostalxia, senón creativamente, temos aí un campo aberto para a análise e para as propostas, urxentes ademáis nun mundo tan globalizado como desequilibrado. Fálase de tempos postmodernos, pero as desigualdades están presentes e non son cousa do pasado nen do moderno. De certo xeito, poden ser o resorte para a continuación da historia.

XR. Xunto á dimensión económica e comercial, insístese na universalización da democracia como sistema político desexado pola maior parte da humanidade. ¿En que medida non estamos a falar dunha “democracia mínima”, basicamente estructural, formal, que pasa con pes de lá sobre os grandes asuntos?

Democracia non quer dicir apertura dos mercados, nin tampouco é sinónimo de democracia a presencia de partidos nun parlamento. ¿Que queda do control e da participación popular? Os séculos de loita democrática tiñan por norte a democratización do Estado. Agora parece que o Estado non conta conta, que non é o centro decisorio, en parte porque houbo quen tiña medo de que se democratizara de máis. A democracia reservase para as pequenas cousas, pero privase ás sociedades de participar nas grandes decisións. Hai temas transcendentais que non se debaten: a Axenda 2000, a PAC, etc. Cousas que cambian as vidas das persoas. O poder real semella desprazado do debate político, mentras se percibe un esforzo por mitigar as diferencias e mesmo por negar a realidade social.

No caso de Tony Blair e a terceira vía, por exemplo, hai unha seducción populista baseada na reclamación dunha absoluta confianza no líder. Blair critica a política, desprecia ós partidos –comezando polo seu propio– e apela a un consenso ideal. Incluso inventou esa historia de que a sala do parlamento de Escocia debía ter forma de hemiciclo ou ferradura; non quería dous bancos fronte a fronte, como en Westminster, porque, dicía, eso da ideia de enfrontamento e controversia. Enorme ignorancia dos países “continentais” en alguén tan europeista e afeizoado ás vacación en fincas da Toscana, porque é cousa ben sabida que nos parlamentos de hemiciclo andiveron e andan ás trompadas os diputados. A ideia é evitar a controversia; pero por ese camiño evítase a política democrática.

XR. Nesa perspectiva global da que falamos, un dos principais cabalos de batalla é o papel das Nacións Unidas. Hai grandes críticas e denunciase a súa deixación de funcións en guerras como a de Chechenia ou de Cósova. ¿En qué medida esto é un problema propio ou debese a que a ONU é outra víctima máis da manipulación dalgúns grandes Estados?

Non é un problema das Nacións Unidas como tal. A ONU ten un papel xenérico que, en boa medida, modulan os Estados máis poderosos. Pensa que ata hai moi pouco tempo os Estados Unidos non estaban pagando a súa cuota porque consideraban que a ONU xa non facía falla para nada. Washington tiña e ten unha concepción instrumental deste organismo internacional que sempre observan con desencanto. Dise que a ONU é moi burocrática, pero coido que non o é nin máis nin menos que a maioría das administracións nacionais. Non se di, por exemplo, que a falta de pago das contribucións provoca moitos problemas de eficacia.

Coido que a ONU ten ainda un papel que xogar. É un foro no que se poden expresar as opinións e as discrepancias. Outras organizacións son totalmente opacas, non sabes quen decide realmente. Na ONU aínda se vota. Quizáis por iso advirtese certa preferencia dos poderes máis fortes (os Estados Unidos, a Unión Europea) por discutir os problemas fora das Nacións Unidas. Preténdese evitar o debate, restarlle protagonismo á ONU, levar o tratamento dalgúns problemas a foros máis “seguros” (como acontece por exemplo cando se tratan as cuestións do medio ambiente en estructuras dedicadas ao comercio mundial).

MM. Non pensas que inclusive unhas Nacións Unidas hexemonizadas polos Estados Unidos e por outras grandes potencias, é un marco máis propicio para os pequenos países que a relación bilateral na que quedan a mercé das condicións fixadas polos máis fortes?

Sen dúbida ningunha. Non soamente na relación bilateral senón tamén en todas aquelas nas que prime o consenso. Nestas ninguén se atreve a abrir a boca porque o consenso quer dicir negociación a porta pechada antes das reunións. Nas organizacións de consenso, os plenarios perden cada vez máis importancia. Hai un discurso insidioso no que se di que se perde moito tempo falando, e así pérdese eficacia. Pero evitar que fale todo o mundo é profundamente antidemocrático. Mesmo no campo das linguas, favorecer ese consenso significa poñerse dacordo en inglés, mentres que nos plenarios poden escoitarse todas as linguas. A idea, en suma, é substraer, detraer os debates do ámbito público.

Debemos aproveitar a ONU, apostar pola súa transformación e revitalización. Non me parece que a abolición da ONU sexa parte dun programa progresista. A volta do bilateralismo sería a perdición dos países pequenos. Certo que de momento, ás veces non poden facer máis que protestar e falar, pero sempre ten certa difusión o que din. Pareceme mais constructivo traballar dentro e có que existe que incidir nunha actitude nihilista, destructiva, de querer comezar todo desde cero.

XR. Sami Naïr di que vivimos a época das identidades, que deixamos atrás o tempo dos proxectos (liberalismo, socialismo, etc); outros autores (Jarauta, por exemplo) fala da post-identidade, das identidades híbridas, construidas con identidades nómadas e de perfís variantes; mesmo os líderes da terceira vía que combaten con firmeza o discurso nacionalista, recoñecen ó mesmo tempo que deben existir vías nacionais para ese “socialismo” (Alemania, Francia, Reino Unido). O nacionalismo volve a estar no epicentro dalgúns dos cambios esenciais da nosa época?

Sen dúbida. Apónselle moitas veces ser algo defensivo, como unha negativa a perdelo todo. Non me parece que sexa asi. Coido que os nacionalismos poden ser moito máis activos porque, por exemplo, a identificación nacional non se perdeu. Ti vés ainda que se fala de beneficios colectivos. España, ou o país que sexa, di que co euro vai estar mellor. Hai un suxeito desas afirmacións. É a invención dun suxeito, dunha referencia para a política que, en definitiva, é nacional. Ese discurso existe e nada ten que ver coa exaltación do nacionalismo nin con identidades heroicas, ten que ver co feito de que hai un mínimo, que dalgún xeito hai comunidade, existe colectividade. Se as identidades coinciden con territorios é outra historia; poden coincidir parcial ou totalmente, poden estar distribuidas entre dous territorios, poden incluso ser diásporas. No caso de Irlanda é asi. Os irlandeses en Estados Unidos son parte esencial do proceso de paz en todo o resto do “mundo irlandés” e son unha comunidade. Non hai desaparición senón intensificación, pero non como pura defensa. O nacionalismo non é un salvavidas da globalización; é unha realidade que se fai máis evidente na globalización porque é o suxeito de referencia para determinar beneficios e perdas, é a comunidade de intereses que actúa non por pánico a quedar sen identidade, senón porque ó existir maior dimensión internacional quedan máis en claro protagonistas novos, protagonistas definidos por intereses, por coincidencias e por sentimentos tamén, por suposto. Pero os factores emotivos non son os únicos determinantes.

O que resulta incrible é que unha ideoloxía de competencia como é a do mercado non recoñeza que a pluralidade é esencial. Non pode existir competencia sen pluralidade. Non se trata de preservar riquezas da humanidade, non é que se perdan valores culturais ou lingüísticos, non é un razonamento de museo ó que nos leva ó nacionalismo. É recoñecer que as comunidades e os individuos son creativos. Que aí tén a súa sé a creatividade. No mundo internacional, o mais parecido ós individuos son as comunidades ou nacións. O nacionalismo é a expresión formal, verbalizada e traducida a políticas concretas. Se liquidamos ese nacionalismo, liquidamos unha fonte de progreso.

XR. O muro de Berlín caiu para os dous lados. O exercicio do dereito de autodeterminación é un pilar clave das transicións no Leste. O proceso desenvolveuse pacificamente na maior parte dos casos. En que medida esa circunstancia inflúe na intensificación das reivindicacións nacionalistas nos países de Europa Occidental?

Hai vasos comunicantes, e cada vez máis. En Alemania por exemplo, é doado de comprobar. Os novos alemáns do Leste identificanse con unha especie de nacionalismo sen estado, con afirmación clara de valores e intereses distintos dos presentes no oeste. Hai unha comunidade diferenciada que resulta moi difícil de integrar. Pero cada proceso nacional é moi particular. O caso de Irlanda e das outras autonomías da Gran Bretaña, por exemplo, ven dun proceso histórico moi longo. Non creo que teña modelos exteriores. Certamente no caso de Irlanda, non, se ben garda unha relación moi estreita co discurso europeo. John Hume, o arquitecto das novas institucións, é un home que pensa en termos de Bruselas, dun artellamento diferente do espacio europeo.

MM. ¿Son novas formas da vida internacional?

Haberá novas posibilidades. Irlanda é un exemplo nese sentido. Unha cousa que me sorprendeu moito cando cheguei a Inglaterra foi que os irlandeses da República de Irlanda, estado totalmente independente, nin membros da Commonwealth nin nada, podían votar nas eleccións xerais británicas se residían na Gran Bretaña. Irlandeses, ademais, que tiñan tido unha relación histórica conflictiva, que se tiñan emancipado e que sen embargo, conservaron o dereito a votar nas eleccións lexislativas. A min sorprendeume. Parecíame de máis. Agora este dereito recoñecese no novo Tratado, con continuidade para os dous lados. Os ingleses acabrían por poder votar en Irlanda. Os de Irlanda do Norte poderán acabar votando tamén no Sur e poderán optar tamén por duplas identidades, é dicir, un cidadán de Irlanda do Norte vai ter a posibilidade de ser británico e sen deixar de selo pode optar pola cidadanía da República. Son moitas posibilidades fronte a cousas tan monolíticas como o Estado tradicional español ou o portugués. Son experiencias que marcan camiños. Quizáis chegue o caso de que un galego poida ser cidadán dun Estado federal español por exemplo, con determinadas relacións ou dereitos en Portugal. Ahí é onde o dereito internacional clásico se transforma radicalmente.

XR. En que punto se atopa o proceso de paz en Irlanda?

Muda constantemente, pero nesta altura podería resumirse do seguinte xeito: as institucións están instaladas, a Asemblea está funcionando, o goberno de Irlanda do Norte tamén está en funcións... pero existen grandes dúbidas a respecto do desarme. A finais de xaneiro o xeneral de Chastelaine, que preside a comisión de desarme deberá informar sobre se o IRA se está desarmando ou non. Se a entrega das armas non se verifica, David Trimble deberá dimitir, xa que deixou a sua dimisión, para ese caso, en mans do Presidente da Asemblea. No seu partido están moi alporizados coa situación e poden forzalo a retirarse. Nese caso, Inglaterra xa anunciou que suspendería as institucións e retomaría o goberno directo. Sería o fracaso total. Confio en que non chegue a pasar, pero a verdade é que agora o futuro depende do IRA. Os Unionistas xa fixeron todo o que tiñan que facer.

XR. Conta algo Galicia e a experiencia nacionalista por eses lares?

A verdade é que non. Do que se fala bastante nas publicacións autonomistas e nos debates é de Cataluña. Iso responde á actividade da Generalitat no exterior e tamén á súa presencia en Bruxelas, onde toman contacto con esa realidade os políticos galeses ou escoceses que andan neses medios. Hai moita labor a facer polas autoridades e os partidos galegos se queren estar presentes no exterior.Polo de agora, paréceme que non están.

XR. En que medida unha aproximación a eses movementos debería formar parte dunha política exterior do nacionalismo galego? ¿en que medida tamén a percepción dunha estratexia exterior é hoxe unha cuestión esencial para consolidar o proxecto nacionalista?

Non teño a menor dúbida. Ten que ser, por motivos teóricos e prácticos, unha das columnass mestras do nacionalismo.

Manuel Mera é presidente da CIG e Xulio Ríos é director do IGADI.

QUEN É FERNANDO PÉREZ-BARREIRO NOLLA?

---

Residente en Londres dende hai case corenta anos, traballou na BBC, onde foi redactor, comentarista e realizador de programas nos servicios exteriores, é autor de excelentes traduccións ó galego como a de Macbeth e a antoloxía narrativa chinesa “Flores e leña”. Licenciado en Dereito (Santiago de Compostela) e en Lingua e Literatura Chinesa (Polytechnic of Central London), e foi docente nas Universidades de Westminster e Thames Valley. Traballa como traductor-revisor para diversos organismos especializados das Nacións Unidas. Publicou “Acenos náufragos: Lendo a Manuel Antonio”, “De Inglaterra” e “Vaticinio do teatro galego”. É autor da primeira entrega de “Texturas”, unha rigurosa monografía sobre as autonomías de Escocia e o País de Gales. En 1985 recibiu o Premio nacional de traducción pola súa versión ó galego de “Alicia no país das marabillas”, de Lewis Carroll, que realizou en colaboración coa súa dona, Teresa Barro.