Igadi na Rede / Presenza-Opinión - As leccións do proceso electoral en Ucraína

As leccións do proceso electoral en Ucraína Katarzyna Araczewska (igadi.org, 17/02/2010)

O pasado 7 de febreiro de 2010, na xornada da segunda volta das eleccións presidenciais celebradas en Ucraína, Víktor Yanukovich, líder da formación máis relevante da oposición, o Partido das Rexións, superou cunha vantaxe mínima do 3,5% dos votos (48,95% contra 45,47% segundo os resultados oficiais) a súa opoñente Yulia Timoshenko, a actual primeira ministra do goberno ucraíno e líder do partido BYuT (Bloque Yulia Timoshenko). Xunto ao actual presidente Viktor Yushchenko, Yanukovich e Timoshenko erixíronse nos últimos anos como figuras centrais da política ucraína. Con anterioridade, ambos candidatos enfrontáronse de xeito indirecto durante as polémicas eleccións presidenciais celebradas en 2004, que deron paso á “Revolución Laranxa”. Naquel momento, e para evitar a vitoria do actual presidente e líder do movemento “laranxa” Yushchenko, Yanukovich e o entón presidente Leonid Kuchma consumaron unha fraude electoral que provocou unha serie de protestas en todo o país, demandando a repetición das eleccións. En consecuencia, as forzas unidas de Yushchenko e Timoshenko conseguiron denunciar esta fraude electoral, que terminou coas aspiracións de Yanukovich en favor do actual presidente, establecendo unha repentina orientación xeopolítica pro-occidental de Ucraína. Unha campaña de acusacións Pode parecer irónico e, ata, decepcionante que Yanukovich, un político con escasa educación e considerado o gran “antihéroe” das eleccións de 2004, non só non quedase á marxe da vida política senón que, co voto popular, lograse gañar as eleccións de 2010 para converterse no próximo xefe de Estado ucraíno. Durante a campaña electoral, ambos candidatos fixáronse nas vellas taras do opoñente. Timoshenko subliñou o pasado criminal de Yanukovich, quen por cometer delictos contra a integridade física nos anos 1960 e 1970, foi condenado a un total de cinco anos de cárcere. Doutra banda, Yanukovich puña en relevo a antiga alianza entre Timoshenko e o actualmente impopular presidente saínte Yushchenko, quen non levou a cabo as reformas prometidas, deixando a Ucraína sumida nunha profunda crise económica. Ningún dos candidatos foi capaz de propor un programa real de mellora da difícil situación interna e ambos, en lugar de involucrarse nunha discusión meritoria, intentaron amedrentar ao seu electorado. Timoshenko advertía sobre as posibles fraudes electorais, criticando a posibilidade de votar en casa, algo moi popular entre os partidarios de Yanukovich. Este, pola súa banda, ao falar dos observadores electorais polacos, lituanos e xeorxianos, chamábaos “guerreiros” e suxería que o seu único fin era apoiar a Timoshenko. A retórica usada por ambos candidatos non foi a propia de calquera democracia desenvolvida. Igualmente, o cambio da lei electoral entre a primeira e a segunda rolda das eleccións é dificilmente compatible co principio de seguridade xurídica, tan importante en calquera estado de dereito. No entanto, en comparación coa campaña electoral de 2004, os actuais comicios supuxeron un paso significativo na procura dunha democratización plena. A pesar da opinión positiva en relación ao respecto dos estándares democráticos ao longo do proceso electoral, expresada polos observadores internacionais designados pola OSCE ou o Consello de Europa, Timoshenko anunciou a súa intención de impugnar ante os tribunais os resultados da votación en certas circunscricións. Esta decisión pode causar algunhas protestas na rúa e, de seguro, provocará un atraso no cambio presidencial. Con todo, e tomando en conta diversas circunstancias políticas, así como a presión interna e externa para recoñecer a vitoria de Yanukovich, a primeira ministra Timoshenko finalmente terá que aceptar a súa derrota, o cal viría confirmar a improbabilidade de repetir a alianza política que consolidou a denominada “Revolución Laranxa”. Adeus a Occidente? Agora ben, o sistema político de Ucraína é bastante complexo, situándose a medio camiño entre un modelo semi-presidencial e outro parlamentario. O presidente goza dunha variedade de competencias efectivas, pero a súa liberdade en canto á designación do primeiro ministro está restrinxida. Por tanto, o cambio do presidente non equivale á dimisión automática do primeiro ministro e, aínda que isto puidese ocorrer neste caso, Timoshenko permanecerá como líder dun dos partidos máis importantes do Parlamento. Iso permitiralle obstaculizar as accións promovidas polo presidente electo, o cal pode dar lugar a crises parlamentarias e ata á convocatoria de eleccións lexislativas anticipadas. Con tan escasa vantaxe sobre Timoshenko, a perspectiva de comicios lexislativos anticipados é pouco desexable para Yanukovich. Ademais, hai que ter en conta a relativamente cómoda situación da fracción de Yanukovich, o Partido das Rexións, o cal aínda que se atopa na oposición segue sendo aínda o partido con maior representación parlamentaria. Por conseguinte, o que pode esperarse agora do presidente electo son intentos de crear unha maioría parlamentaria estable e capaz de debilitar a posición da primeira ministra. Terá que facelo convencendo aos partidos ou individualmente aos deputados de que deixen de apoiar a xa desequilibrada coalición gobernamental formada por BYuT e o bloque NU-AP (A nosa Ucraína - Autodefensa Popular). Os xogos políticos internos non permiten supor un pronto axuste dos problemas de Ucraína: a bipolarización política do país, a corrupción das elites e a necesidade de realizar reformas económicas. É máis, este arranxo non sería do agrado das grandes oligarquías industriais que tradicionalmente apoian a Yanukovich. Por tanto, parece lóxico que Yanukovich céntrese noutros obxectivos. En canto á política exterior, a presidencia de Yanukovich significará para Kiev a case efectiva renuncia ao seu ingreso na OTAN, o posible debilitamento das súas relacións coa UE e un maior achegamento a Rusia. Nos próximos meses, Moscova intentará recuperar a súa influencia nos asuntos ucraínos, perdida durante a presidencia de Yushchenko. O seu mellor argumento radica na dependencia ucraína do gas ruso, polo que a resolución dese problema será a prioridade de Yanukovich. Non obstante, Yanukovich non é hoxe a mesma persoa de fai cinco anos e, a pesar das súas innegables tendencias prorrusas, non permitirá que Medveded e Putin convértanlle nun monicreque ao seu servizo. O líder do Partido das Rexións decatouse da necesidade de fortalecer a posición de Ucraína como Estado independente para defender os seus propios intereses políticos e económicos, que non necesariamente teñen que ser complementarios dos intereses do seu veciño ruso. Cara a un cambio máis democrático Ao longo dos últimos cinco anos, Ucraína sufriu profundos cambios políticos e sociais, moitos deles inalterables. A aproximación ao mundo occidental levou unha modificación aínda máis importante: o cambio de pensamento na sociedade, e o pasado proceso electoral foi proba diso. A participación electoral na segunda volta ascendeu ao 69%. Este índice non é baixo, pero para Ucraína tampouco é unha porcentaxe moi elevada. Con todo, o que chama a atención é a cantidade de xente que votou en contra de ambos os candidatos. É dicir, un 4,36% de votantes, o que equivale a máis dun millón de persoas, e se contamos tamén os votos nulos (1,19%), sumarían 1,4 millóns de persoas que foron ás urnas só para dicir “non” á situación política actual. Isto pode considerarse un factor positivo porque evidencia un claro sinal do proceso inalterable de formación dunha sociedade civil, que desexa ter influencia nos asuntos do seu propio país e exercer os seus dereitos.

Katarzyna Araczewska, é estudante de Dereito (Universidade de Lodz, Polonia) e actualmente realiza prácticas no IGADI .

04/05/2010 (c) Igadi, Instituto Galego de Análise e Documentación Internacional, www.igadi.org

http://www.igadi.org/artigos/2010/ka_las_lecciones_del_proceso_electoral_en_ucrania.htm