Tempo Exterior nº 3 segunda época - xullo/decembro 2001
Libros |
| Luís Manuel García Mañá,
“Couto Mixto. Unha República Esquecida” Universidade de Vigo, Vigo 2000, páx. 193. |
|
Beatriz Urgal Puentes |
|
Co decorrer da historia, acostumamos esquecer moitas inxustizas acaecidas que finalmente acabamos por aceptar. Pode ser consecuencia do entendemento “a grosso modo” que temos da historia, e do convencemento de que os erros pasados, pasados están, así que optamos por seguir adiante, esquecendo todo aquilo que un día foi e que non será máis, e adaptándonos ás novas formas e situacións impostas. Algo así aconteceu coas parroquias de Santiago, Rubiás (pertencentes ó Concello de Randín) e Meaus (do Concello de Baltar), que formaban o Couto Mixto. O título deste libro non pode ser máis esclarecedor. A perda da memoria, tanto literaria (xa que non se coñecen máis de tres obras de narrativa que falen deste enclave), como histórica (porque se perderon moitas fontes arquivísticas e documentais), foi unha realidade. E falamos en pasado porque hai que devolver a identidade histórica a estes lugares que foron causa de disputas e amizades entre o Reino de Portugal e o Reino de España, xa dende o século XVI. Este interesante libro é o traballo máis actualizado que podemos atopar sobre este tema, que utilizou fontes inéditas ata agora; e tamén coa Asociación de Amigos do Couto Mixto, outra creación de Luís García Mañá. O Couto Mixto sitúase na fronteira máis antiga de todo o vello continente. Segundo un informe do 12 de maio de 1842, esta “República esquecida” estaba formada por Santiago, Rubiás e Meaus, que pertencían a Ourense, e tamén polo lugar de Pena, que foi destruído. A súa orixe é incerta, pero é sabido que os habitantes do Couto (nunca máis de mil, e nos seus mellores tempos), posuían privilexios persoais, políticos, fiscais, administrativos e económico-comerciais. Estes lugares mixtos formaban o Couto como unha única xurisdicción xeográfica singular, pero seguían a depender das casas do Duque de Bragança e do Conde de Monterrei. O carácter independente do Couto Mixto fortalecíase co privilexio máis importante de todos: a exención de pagar impostos ós estados, regalo da Casa de Austria, xunto coa exención dos alistamentos e contribucións de guerra. Existen, ademais, diferentes características que lle proporcionan singularidade política ó Couto e lle imprimen un carácter soberano. “O xuíz civil e gobernativo do Couto Mixto” era a máxima autoridade: xefe político, gobernativo, administrativo e xudicial, que velaba pola defensa dos dereitos dos veciños, axudado por colaboradores ou “homes de acordo”. A elección do xuíz por sufraxio “absoluto” era unha demostración de democracia e independencia. Un dos argumentos para a súa extinción eran os inxustos cualificativos lanzados contra estes veciños, o que amosa o descoñecemento que se tiña do dereito histórico do Couto; cualificativos tales como “inmorais”, xa que se daba o caso xeneralizado de endogamia como medida para non perderen os seus privilexios, o que levaba á marxinación. En 1855, España e Portugal decidiron extinguir o Couto Mixto delimitando a fronteira hispanolusa, o que responde á visión “ríxida ou pechada” que estes países tiñan da súa fronteira, sen ambigüidades. O Tratado de Lisboa de 1864 puxo fin a moitas situacións de constante conflicto que se perderon na memoria histórica, instituíndo o cambio do Couto por outros lugares a Portugal (Soutelinho da Raia, Cambedo e Lama de Arcos). Cómpre reivindicar e dignificar o Couto Mixto. |
|
|
|
ÚLTIMA REVISIÓN: 16/12/2001
|
