Actualidade Exterior / nº 61-21/2001 de 30 de outubro Volver ó índice
A vía italiana a un novo federalismo
 
 
Presentación

     
    A principios deste mes de Outubro desenvolveuse un referendo constitucional en Italia que resultou moi ignorado, dentro e fóra do propio país, debido á falla dunhas condicións mínimas de información (era unha reforma aprobada na anterior lexislatura polo Ulivo, agora na oposición), escurecida polo efectismo mediático da “primeira guerra global do século XXI”.

Pero da victoria do SI sae unha Italia substancialmente distinta á deseñada na Constitución de 1948. Saudada como inicio dunha Italia federalista, que non federal, trátase dunha riformetta que con toda seguridade experimentará multitude de modificacións, xa que o maioritario goberno da Casa das Liberdades ten xa outro proxecto en marcha, a chamada “Devolución” do ministro das Reformas, Bossi, que prevé plenos poderes para as Rexións, pero só nos eidos da educación, sanidade e policía local. Si supón, nembargantes, un pequeno botín moral para o Ulivo, nun atascamento trala malleira das xerais de maio.

O debate foi evitado en todo momento; xa o dixo ministro das Reformas: “foi o Silvio quen non quixo unha contraposición frontal, convencido de que estas son cousas que non contan nada”. O político leguista esqueceu referirse á clara desunión existente nas fileiras da coalición de goberno entre os órganos centrais e os gobernadores rexionais, que apoiaron maioritariamente o SI á reforma pedindo o voto ós seus concidadáns.

O abismo das diferencias socioeconómicas do territorio italiano viuse reflictido dobremente. Primeiro en canto á participación, xa que no Sur votou a metade de electores ca no Norte, como acostuma pasar nas rexións pobres e desconfiadas dos procesos de descentralización, da capacidade de xestionaren unha maior autonomía, e dos propios gobernantes. No que toca ós enunciados da propia reforma, introdúcese un fondo de compensación, definido “perequativo”, polo que o Estado dirixirá recursos ás rexións cunha menor capacidade fiscal propia (que vén introducida pola mesma), e máis un principio de “rexionalismo diferenciado”, que non quere dicir outra cousa que as rexións poderán lanzar, dacordo cos ministerios competentes, os proxectos especiais que prevean formas de particular autonomía nalgunhas materias.

O primeiro referendo de reforma constitucional da historia da Italia republicana saldouse cunha victoria do SI cun 64,2% dos votos que, malia o 34% de participación, permite a reforma da Constitución no seu Título V (que regulamenta os principios das Rexións, Provincias e Concellos) ó non precisar do quorum mínimo do 50%+1 para ser efectiva.

No plano lexislativo, a reforma reescrebe o básico artigo 117 coa inversión do criterio de reparto das competencias. Se anteriormente se detallaban o elenco das materias nas que as Rexións tiñan poderes, agora, en cambio, veñen definidas as do Estado: política externa, defensa, moeda, xustiza, tutela da competencia, distribución dos recursos financeiros, prevención, xurisdicción, referendos estatais, leis electorais estatais, orde e seguridade pública, inmigración, confesións relixiosas, alfándegas, pesos e medidas. O que queda é competencia das Rexións que, basicamente, só ven medra-los seus poderes no ensino e o medio ambiente, se ben no marco do desenvolvemento das leis comunitarias.

En realidade é visible o esforzo do particular proceso federalista italiano por achegarse ó europeo e ó seu principio de subsidariedade, que vén introducido na Constitución. A reforma é contemplada como unha adaptación a pautas que xa se estaban a desenvolver nunha, en definitiva, europeización de Italia. O xornal La Reppublica lembra ó repecto que o proceso federal europeo por agregación de Estados favorece en cada Estado membro un proceso federal por desagregación que, no caso italiano, é maiormente unha desagregación económica Norte-Sur.

A reforma abre tamén a porta á conclusión de negociacións polas rexións con outros entes territoriais internos doutros Estados, mais a nova escritura constitucional, neste coma noutros aspectos, virá desenvolvida, e orientada, lexislativamente pola Comisión Parlmentaria para Cuestións Rexionais, representación transitoria dos entes locais no Parlamento á espera dunha eventual Cámara das Rexións ou dun Senado Federal, auténtico e demandado ventre da evolución do proceso.

Entre os efectos lexislativos inmediatos, a caída de leis pendentes, agora inconstitucionais, como a Lunardi, que lles daría ós ministros o poder de decidir sobre o ordenamento do territorio e as obras públicas realizadas sen sequera consultar ós alcaldes.

Cun cativo aceno a un bilingüísmo cada vez máis morto (o art.116 prevé o nome bilingüe para Trentino Alto Adige/Sud Tirol e para Valle d´Aosta/Valle d´Aoste), a reforma tamén suprime moitas institucións de selo centralista ata o de agora presentes na Constitución. É o definitivo adeus á figura do Comisario Gobernativo.
     
     
Índice

     
1   Referendum, vince il 'si' riforma approvata al 64,2%”, en la Repubblica.it, 8 de outubro de 2001.

Gli italiani approvano la riforma federalista dell’Ulivo. Il referendum costituzionale -celebrato proprio nel giorno dell’attacco americano all’Afghanistan- ha inffati visto una netta prevalenza dei “si”. A scrutinio concluso (60.374 sezioni su 60.374), i favorevoli sono il 64,2 per cento dei votanti. I “no” sarebbero dunque al 35,8.
     
2   L'Italia al voto Il Referendum”, en Corriere della Sera, 8 de outubro de 2001.

Resultados e valoracións do referendo, con colaboracións especiais de Marco Galluzzo e Francesco Alberti.
     
3   Referendum, i due poli divisi dal federalismo”, en la Repubblica.it, 7 de outubro de 2001.

É prima di tutto un giudizio di merito, quello che dovranno esprimere gli oltre 49 milioni di italiani chiamati alle urne domenica dalle 6.30 alle 22: dovrano dire sì o no alla “legge costituzionale concernente modifiche al titolo V della parte seconda della Costituzione”.
     
4   Gli otto principali punti della riforma”, en Corriere della Sera, 5 de outubro de 2001.
     
5   Favorevoli e contrari”, en Corriere della Sera, 8 de outubro de 2001.

A favore: l’Ulivo, otto presidenti di Regione del centrodestra, l’UPI (l’Unione delle Province) e l’Anci (l’Associazione dei Comuni). Contrari: An, Forza Italia, Lega, Rifondazione. Libertà di voto dal Ccd-Cdu.
     
6   Una secelta importante”, Comitato Nazionale per il SI al referendum, 7 de outubro de 2001.

Ecco i principali contenuti della nuova riforma federale che sei chiamato a confemare.
     
7   La via italiana al nuovo federalismo”, por Andrea Manzella, en la Repubblica.it, 6 de outubro de 2001.

Il referendum di domenica prossima non si capirebbe sino in fondo con il solo metro italiano. Si capisce molto meglio, invece, se lo inquadra nella grande crisi dell’ordine unitario che interessa tutti gli Stati membri dell’Unione europea.
Volver ó índice

Volver ó principio


Ir á páxina de inicio
Instituto Galego de Análise e
Documentación Internacional
www.igadi.org

ÚLTIMA REVISIÓN: 29/10/2001