Actualidade Exterior / nº 47-7/2001 de 28 de marzo Volver ó índice
¿Un México dual?: Vicente Fox e o subcomandante Marcos
 
 
Presentación

     
    A derrota electoral do PRI e a irrupción do zapatismo constitúen dous fenómenos de gran significación na vida política mexicana. O novo milenio descubre un México distinto no que a periférica cuestión indíxena pasa a ocupar unha posición central. A marcha cara a capital do subcomandante Marcos persigue como obxectivo abrir un diálogo directo co Congreso e conseguir un recoñecemento constitucional dos dereitos e culturas indíxenas. A mediación da COCOPA (Comisión de Concordia e Pacificación) resultou existosa nese sentido, pero nas fileiras do Presidente Fox asomaron as primeiras fendas por mor dunha cesión que no fondo implica un recoñecemento tamén do zapatismo do propio marco institucional.

“Non queremos unha autonomía excluínte, non queremos facer a nación maya, ou fragmentar o país en pequenos países indíxenas, senón que se recoñeza un sector social que ten as súas formas, que debe incorporalas”, afirma o subcomandante Marcos. A retirada das tropas que aínda quedan na rexión, a liberación de presos zapatistas e a aprobación da lei redactada en 1996 pola COCOPA son as condicións que o Exército Zapatista de Liberación Nacional (EZLN) sinala como requisitos previos para iniciar o diálogo que debe conducir á paz e á integración na vida política do zapatismo como un actor máis.

En América Latina, o problema indíxeno non é cuestión exclusiva de México. En moitos Estados da rexión, as diferencias culturais son importantes. Son poucos os pobos homoxéneos. Esas realidades non españolas ou non europeas están a emerxer mais alá do mero xesto, da mera retórica, para transformarse en propostas de cambio político. En México e en toda a rexión, dicir minoría é dicir pobreza. Por iso, é doado explicar a rebelión zapatista que nesa perspectiva constitúe unha clara advertencia, moi seria, para todo o mundo latinoamericano. Volcados na europeización modernizante, a práctica totalidade destas Administracións carecen dunha política propiamente indíxena, adaptada ás minorías étnicas.

Son temas novos e dunha enorme complexidade que cómpre abordar con imaxinación, con liberdade de espíritu, con criterios democráticos e modernos, como afirma o chileno Jorge Edwards; problemas, en suma, esixen de todos un compromiso sincero, menos resistencia e máis fluídez, menos apariencia e máis realismo, na búsqueda efectiva dunha paz duradeira.
     
     
Índice

     
1   Subcomandante Marcos: the Mexican grand tour”, en The Economist, 3 de marzo de 2001.

Protesters and journalits had the same dilemma last weekend. Should they head down to the Caribbean resort of Cancun for a meeting held by the World Economic Forum, where half the government was in shirtsleeves discussing Mexico’s future? Or should they travel to tohe south-eastern state of Chiapas for the caravan-cumroadshow organised by the Zapatist rebels, who had left their jungle enclave for the first time in seven years and were wending their way towards Mexico city to discuss the future of the country’s Indians?
     
2   Haremos política sin el glamour del pasamontañas”, entrevista de Ignacio Ramonet co subcomandante Marcos, en El País, 25 de febreiro de 2001.

La marcha es una locura. Pero pensamos que hay otro país, otro México después del 2 de julio. Y no podemos mantener la misma actitud que teníamos antes. El país está en disputa. Hemos analizado los resultados electorales y éstos revelan que la sociedad mexicana está más politizada, mejor informada y más interesada en participar en la política.
     
3   Nueve inexactitudes sobre la cuestión indígena”, por Enrique Krauze, en El País, 8 de marzo de 2001.

Al margen de su indudable popularidad entre cientos de miles de personas, el Ejército Zapatista de Liberación Nacional no puede arrogarse la representatividad de 10 millones de indígenas (mucho menos de 40 millones de pobres). El atractivo mesiánico y el genio mediático de su líder no es argumento suficiente. Tampoco el recurso a la violencia (real o latente) o la deuda histórica con los indígenas. En una democracia ... la representatividad... se gana con votos.
     
4   Raíces de la rebelión en Chiapas”, por Sarah Steen, en Papeles de cuestiones internacionales nº 68/1999.

El Año Nuevo de 1994, los zapatistas irrumpieron súbitamente en la escena internacional ocupando San Cristóbal de las Casas y otras cinco poblaciones de Chiapas. Los enmascarados rebeldes indígenas acapararon la atención para hacer llegar sus demandas y agravios a una amplia audiencia. En la rebelión zapatista han sido muchos los papeles y muchos los participantes, con una trama tan densa y entretejida que la solución parece a veces imposible.
     
5   México y la revuelta de Chiapas”, por Antonia Martínez, en Política Exterior, febrero/marzo, 1994.

Durante décadas, México se ha presentado en el mundo latinoamericano como un caso paradigmático de estabilidad política y como un país difícilmente clasificable en las tipologías de los especialistas... La tradicional estabilidad del sistema político mexicano está experimentando, por la vía de las armas, su mayor crisis de los años setenta...
     
6   Nations au Mexique; construction et métissages”, por Claude Bataillon, en Hérodote.

Comme toute nation du Nouveau Monde, le Mexique ne peut être pensé comme nation que par rapport à un “avant” indien qu’il faut mettre en scène pour un traitement particulier de ce qui actuellement est considéré comme indien... Au fond, le néo-zapatisme du sous-commandt Marcos, qui s’appuie contre l’État mexicain sur une opinion mondiale, est inconcevable hors de ce contexte indigéniste mexicain, partie intégrante de la nation mexicaine et révélateur des contradictions de celle-ci.
Volver ó índice

Volver ó principio


Ir á páxina de inicio
Instituto Galego de Análise e
Documentación Internacional
www.igadi.org

ÚLTIMA REVISIÓN: 30/03/2001