| |
| Presentación |
|
| |
|
|
| |
|
A derrota electoral do PRI e a irrupción do zapatismo constitúen
dous fenómenos de gran significación na vida política mexicana. O novo milenio descubre un
México distinto no que a periférica cuestión indíxena pasa a ocupar unha posición
central. A marcha cara a capital do subcomandante Marcos persigue como obxectivo abrir un diálogo directo
co Congreso e conseguir un recoñecemento constitucional dos dereitos e culturas indíxenas. A mediación
da COCOPA (Comisión de Concordia e Pacificación) resultou existosa nese sentido, pero nas fileiras
do Presidente Fox asomaron as primeiras fendas por mor dunha cesión que no fondo implica un recoñecemento
tamén do zapatismo do propio marco institucional.
“Non queremos unha autonomía excluínte, non queremos facer a nación maya, ou fragmentar o
país en pequenos países indíxenas, senón que se recoñeza un sector social que
ten as súas formas, que debe incorporalas”, afirma o subcomandante Marcos. A retirada das tropas que aínda
quedan na rexión, a liberación de presos zapatistas e a aprobación da lei redactada en 1996
pola COCOPA son as condicións que o Exército Zapatista de Liberación Nacional (EZLN) sinala
como requisitos previos para iniciar o diálogo que debe conducir á paz e á integración
na vida política do zapatismo como un actor máis.
En América Latina, o problema indíxeno non é cuestión exclusiva de México. En
moitos Estados da rexión, as diferencias culturais son importantes. Son poucos os pobos homoxéneos.
Esas realidades non españolas ou non europeas están a emerxer mais alá do mero xesto, da mera
retórica, para transformarse en propostas de cambio político. En México e en toda a rexión,
dicir minoría é dicir pobreza. Por iso, é doado explicar a rebelión zapatista que nesa
perspectiva constitúe unha clara advertencia, moi seria, para todo o mundo latinoamericano. Volcados na
europeización modernizante, a práctica totalidade destas Administracións carecen dunha política
propiamente indíxena, adaptada ás minorías étnicas.
Son temas novos e dunha enorme complexidade que cómpre abordar con imaxinación, con liberdade de
espíritu, con criterios democráticos e modernos, como afirma o chileno Jorge Edwards; problemas,
en suma, esixen de todos un compromiso sincero, menos resistencia e máis fluídez, menos apariencia
e máis realismo, na búsqueda efectiva dunha paz duradeira. |
| |
|
|
| |
|
|
| Índice |
|
| |
|
|
| 1 |
|
“Subcomandante
Marcos: the Mexican grand tour”, en The Economist, 3 de marzo de 2001.
Protesters and journalits had the same dilemma
last weekend. Should they head down to the Caribbean resort of Cancun for a meeting held by the World Economic
Forum, where half the government was in shirtsleeves discussing Mexico’s future? Or should they travel to tohe
south-eastern state of Chiapas for the caravan-cumroadshow organised by the Zapatist rebels, who had left their
jungle enclave for the first time in seven years and were wending their way towards Mexico city to discuss the
future of the country’s Indians? |
| |
|
|
| 2 |
|
“Haremos
política sin el glamour del pasamontañas”, entrevista de Ignacio
Ramonet co subcomandante Marcos, en El País, 25 de febreiro de 2001.
La marcha es una locura. Pero pensamos que
hay otro país, otro México después del 2 de julio. Y no podemos mantener la misma actitud
que teníamos antes. El país está en disputa. Hemos analizado los resultados electorales y
éstos revelan que la sociedad mexicana está más politizada, mejor informada y más interesada
en participar en la política. |
| |
|
|
| 3 |
|
“Nueve
inexactitudes sobre la cuestión indígena”,
por Enrique Krauze, en El País,
8 de marzo de 2001.
Al margen de su indudable popularidad entre
cientos de miles de personas, el Ejército Zapatista de Liberación Nacional no puede arrogarse la
representatividad de 10 millones de indígenas (mucho menos de 40 millones de pobres). El atractivo mesiánico
y el genio mediático de su líder no es argumento suficiente. Tampoco el recurso a la violencia (real
o latente) o la deuda histórica con los indígenas. En una democracia ... la representatividad...
se gana con votos. |
| |
|
|
| 4 |
|
“Raíces
de la rebelión en Chiapas”, por
Sarah Steen, en Papeles
de cuestiones internacionales nº
68/1999.
El Año Nuevo de 1994, los zapatistas
irrumpieron súbitamente en la escena internacional ocupando San Cristóbal de las Casas y otras cinco
poblaciones de Chiapas. Los enmascarados rebeldes indígenas acapararon la atención para hacer llegar
sus demandas y agravios a una amplia audiencia. En la rebelión zapatista han sido muchos los papeles y muchos
los participantes, con una trama tan densa y entretejida que la solución parece a veces imposible. |
| |
|
|
| 5 |
|
“México
y la revuelta de Chiapas”, por Antonia Martínez, en Política Exterior,
febrero/marzo, 1994.
Durante décadas, México se
ha presentado en el mundo latinoamericano como un caso paradigmático de estabilidad política y como
un país difícilmente clasificable en las tipologías de los especialistas... La tradicional
estabilidad del sistema político mexicano está experimentando, por la vía de las armas, su
mayor crisis de los años setenta... |
| |
|
|
| 6 |
|
“Nations
au Mexique; construction et métissages”,
por Claude Bataillon, en Hérodote.
Comme toute nation du Nouveau Monde, le
Mexique ne peut être pensé comme nation que par rapport à un “avant” indien qu’il faut mettre
en scène pour un traitement particulier de ce qui actuellement est considéré comme indien...
Au fond, le néo-zapatisme du sous-commandt Marcos, qui s’appuie contre l’État mexicain sur une opinion
mondiale, est inconcevable hors de ce contexte indigéniste mexicain, partie intégrante de la nation
mexicaine et révélateur des contradictions de celle-ci. |
|