|
A visita a India e, posteriormente, a Paquistán do presidente
chinés Hu Jintao levantou toda serie de expectativas sobre a posible conformación dunha alianza entre
os dous países con maior poboación e rapidez de crecemento económico pero que tamén
confrontan litixios fronteirizos comúns e visións estratéxicas distintas. A pesares de enfocar
no apartado económico e comercial, a xuntanza entre os líderes de China e India, suxire tamén
un entendemento común a favor dun mundo multipolar e no reforzamento do ascendente papel de Asia no mundo
globalizado.
O presidente chinés estivo catro días na capital
india Nova Delhi, entre o 20 e o 24 de novembro, continuando a súa xira tres días máis en
Paquistán. Deste xeito, Hu Jintao converteuse no segundo presidente chinés en visitar ao seu veciño
indio, trala visita realizada polo seu antecesor Jiang Zemin en 1996.
Tomando en conta que o 2006 foi cualificado como o “Ano da Amizade
entre India e China”, o cumio sino-indio permite intuír tres aspectos clave de negociación: o intercambio
comercial e as potencialidades económicas; as suspicacias militares comúns, principalmente no aspecto
nuclear (Corea do Norte, alianza sino-paquistaní e indio-estadounidense, rearme xaponés); e o acercamento
común para potenciar o definitivo ascenso de Asia dentro dun mundo multipolar e global.
É posible unha “Chindia”?
O termo “Chindia” foi acuñado recentemente polo economista
indio Jairam Ramesh, como unha especie de certificación do ascenso de China e India dentro do mercado global.
Evidentemente, Beijing e Nova Delhi camiñan a pasos axigantados
para converterse en dous grandes mercados globais. Ambos países amosan índices de alto crecemento
económico en torno ao 8-10% anual (no 2005, India creceu un 6,6% e China un 8,7%), e conforman o 40% da
poboación mundial: 1.095 millóns de indios e 1.300 millóns de chineses.
A gran capacidade manufactureira chinesa, o seu potente sector
da construción e a súa fortaleza exportadora ten contrapartida no emerxente sector informático
indio e a alta cualificación dos seus técnicos no idioma inglés. Á India interésalle
a apertura do mercado agrícola chinés a os investimentos chineses nas infraestruturas indias. Do
mesmo xeito, ambos países son actualmente os principais consumidores mundiais de enerxía, desprazando
a EEUU e Europa occidental.
A xuntanza entre Hu Jintao e o primeiro ministro indio Manmohan
Singh, permitiu tamén calibrar as súas capacidades económicas: o comercio bilateral alcanzou
os 18.700 millóns de dólares no 2005 e existe a incrementar a 40.000 millóns para o 2010.
Esta tendencia permite intuír que China converterase no principal socio comercial indio nos próximos
anos, substituíndo a EEUU.
Tamén está no tapete a intención común
de potenciar este intercambio comercial coa construción dunha autopista fronteiriza no paso do Himalaia
e de crear unha área de libre comercio e integración económica rexional. En Nova Delhi, Hu
e Singh asinaron 13 convenios para promover o comercio e os investimentos comúns e unha cooperación
en materia de enerxía nuclear civil.
Non obstante, existen marcadas diferenzas económicas
que dificultan o ensamblaxe de ambas economías: algúns analistas prevén un choque en sectores
clave como a informática e a biotecnoloxía. A independencia enerxética é outro factor:
China e India están poxando polo control de petróleo e gas natural en Asia, tal e como se observa
na súa disputa polas reservas enerxéticas en Birmania e Asia Central.
Paralelamente, mentres as manufacturas chinesas inundan o mercado
indio, existen suspicacias comúns á hora de outorgar visados a empresarios de ambos países.
Tamén existen visos de proteccionismo económico: no derradeiro ano, India bloqueou a compra chinesa
dun porto marítimo e maiores investimentos en telecomunicacións.
O PIB chinés é tres veces superior ao indio mentres
este país absorbe a terceira parte dos investimentos que China logra captar grazas á activa rede
económica que mobiliza a súa diáspora. Paralelamente, a nivel social, existe un marcado descoñecemento
da historia e cultura mutuas, feito que aumenta as suspicacias e a desconfianza.
Os delicados eidos xeopolíticos
Máis difícil que os factores comerciais e económicos
corresponden aos obxectivos estratéxicos en materia de seguridade e xeopolítica. O imparable ascenso
de China non será facilmente dixerido por India e Xapón, os seus dous evidentes rivais rexionais.
Consecuentemente, unha eventual alianza entre China e India sería observada con preocupación dende
Xapón e EEUU.
A China preocúpalle o preferente acordo nuclear asinado
por India e EEUU en abril pasado, que reforza un eixe entre Washington e Nova Delhi nas propias fronteiras chinesas.
Beijing responde coa súa tradicional alianza co veciño e rival indio, Paquistán, outra potencia
nuclear clave na resolución do conflito en Cachemira, na transición post-talibán en Afganistán
e na seguridade en Asia Central e meridional.
Outro factor de receo entre Beijing e Nova Delhi ten que ver
co rexeite chinés a aceptar formalmente á India como un futuro membro do Consello de Seguridade das
Nacións Unidas, dentro do actual proceso de reforma dentro da ONU.
Os contenciosos fronteirizos entre India e China son tamén
significativos, a pesares dos avances diplomáticos a partires de mediados dos anos oitenta do século
pasado. No caso de Cachemira, existe unha porción territorial (Aksai Chin), anexionada por China baixo reclamación
india, mentres a India administra a rexión de Arunachal Pradesh, anteriormente reclamada por Beijing. Ambos
contenciosos provocaron unha breve guerra fronteiriza entre ambos países en 1962.
O recoñecemento indio da soberanía chinesa no
Tíbet no 2003 foi un paso significativo para o posterior recoñecemento chinés, no 2005, de
que a rexión himalaia de Sikkim constitúe parte do territorio indio. Pero resulta claro que existen
disputas de cálculo xeopolítico: Nova Delhi ten amosado unha certa simpatía cara os intentos
separatistas do Tíbet de China e no delicado asunto de Taiwán, así como Beijing balancea esta
posición india co seu apoio ás demandas paquistanís co respecto ao contencioso de Cachemira.
Outro factor de seguridade importante, e que pode propiciar
un alto nivel de acercamento, o constitúe a recente proba nuclear de Corea do Norte e os intentos do primeiro
ministro xaponés Shinzo Abe por afirmar o rearme militar nipón. Ambos casos remiten á necesidade
dun acercamento sino-indio, que tamén teña en conta aos EEUU, Rusia e a ONU, para tratar o problema
da proliferación nuclear e as ameazas á seguridade rexional.
Asia como potencia do século XXI
Tanto como un directo acercamento, probablemente na mente de
Hu Jintao e Manmohan Singh estaba a concreción dunha eventual plataforma de acción para reforzar
a idea global de que Asia constituirá o principal escenario do poder mundial no século XXI.
Obviamente, fora do espazo asiático, o acercamento sino-indio
deixa interrogantes a formular en EEUU, Europa occidental e Rusia. A tradicional preponderancia política,
económica e cultural occidental corre o risco de verse confrontada polo emerxente e necesario impulso asiático,
tal e como advertiron historiadores e analistas como Paul Kennedy ou Samuel Huntington.
Resulta evidente que tanto China e India, como Brasil, Irán,
Turquía ou África do Sur, por tomar outros exemplos, manifestan a necesidade de superar a preponderancia
de EEUU como única superpotencia global, dentro dunha conxuntura que fai cada vez mais insostible a configuración
dun mundo unipolar.
No mundo da “posguerra fría”, condicionado pola incapacidade
para identificar teoricamente os cambios de poder globais, prevalece unha especie de sistema internacional uni-multipolar,
con EEUU como única superpotencia secundada por unha serie de potencias globais menores (Europa, China Rusia,
Xapón), tal e como interpretara Huntington en 1997. Pero este sistema pode presaxiar un definitivo ascenso
asiático, a traveso de China e India, nos próximos decenios.
Non obstante, alén dos seus espectaculares índices
de crecemento económico e demográfico, persisten certas dúbidas sobre as posibilidades reais
de poder para China e India, outrora considerados o “mundo periférico” dentro da teoría histórica
do “Sistema-Mundo” analizada por Immanuel Wallerstein desde a década dos setenta.
Á hora de calibrar e decidir sobre as crises mundiais,
aínda é prematuro considerar que China e India posúen unha capacidade política decisiva.
En casos como os conflitos en Oriente Medio, as súas posicións son tradicionalmente de observadores,
sen ingresar directamente nas decisións, tales son os casos de Washington, Europa ou Rusia.
No entanto, China e India avogan pola configuración dun
sistema internacional multipolar e multilateral, con preeminencia para as demandas dos países emerxentes
en desenvolvemento fronte ás potencias occidentais e as estratexias económicas globais dos organismos
financeiros. As roldas de negociación dentro da Organización Mundial de Comercio, son unha demostración
deste ascenso global chinés e indio, tal e como se observou , no Cumio de Cancún no 2003, coa creación
do Grupo dos 22, xunto a países como Brasil, Turquía, México, Arxentina ou África do
Sur.
Finalmente, é necesario subliñar a existencia
dunha disparidade de modelos e realidades sociais. China enfoca o seu desenvolvemento nunha audaz economía
exportadora, baseada en imperativos de mercado pero ferreamente dirixida pola centralización do Partido
Comunista Chinés e a escasa apertura política, ao menos desde os parámetros da democracia
representativa occidental.
Pola súa banda, a India está considerada en termos
demográficos como a maior democracia mundial, cun modelo político bicameral representativo que enfoca
o seu interese en constituír un Estado moderno, laico e igualitario a pesares das enormes diferenzas relixiosas
e o problema da ríxida estratificación social en castas.
Como a China, a economía india, está principalmente
enfocada no sector dos servizos, presenta un modelo capitalista con forte compoñente estatal. En ambos casos,
a poxa entre os sectores urbanos e rurais segue a ser un problema territorial de gran calado. Estas contradicións
e o seu novo papel no mundo globalizado son as claves que China e India tentan de identificar.
|
