|
As persistentes crises en Iraq, Palestina e Líbano, o
papel rexional de Irán, o fracaso da ideoloxía neoconservadora de Bush (evidenciada na vitoria dos
demócratas nas eleccións lexislativas estadounidenses) e a dimisión do ex secretario de Defensa
Donald Rumsfeld, colocan novamente a Oriente Medio no centro da atención mundial. Neste sentido, a proposta
de Tony Blair de incluír a Irán e Siria na resolución da crise iraquí e a visita do
primeiro ministro israelí Ehud Olmert a Washington prometen cambios de estratexia ou ben reacomodos de poder
rexional.
Iraq, Irán e Siria
A dura derrota electoral de George W. Bush e o partido Republicano
nas eleccións lexislativas estadounidenses tivo como principal causante a caótica posguerra iraquí
e o fracaso da estratexia deseñada polos “neoconservadores” dende a Casa Branca. Este escenario provocou
que fora Donald Rumsfeld, un dos principais estrategas “neoconservadores”, a primeira vítima política
desta derrota electoral.
Resulta evidente que Iraq consume a maior parte da atención
na política exterior de Bush e, posiblemente, constituirá un dos principais baluartes da estratexia
política demócrata cara os próximos dous anos. O informe do cada vez máis influínte
Iraq Study Group, co-presidido polo ex secretario de Estado James Baker, avoga por un audaz cambio de estratexia
ante o fracaso da administración Bush, a debilidade do goberno iraquí de Nouri al Maliki e a perda
de influencia rexional de Washington.
Un exemplo da crecente influencia de Baker na actual administración
estadounidense se atopa no nomeamento dun dos seus homes de confianza, Robert Gates, ex director da CIA, como substituto
de Rumsfeld. Na xuntanza entre Bush e Baker realizada o pasado 13 de setembro, estivo presente a posibilidade dun
retiro gradual das tropas estadounidenses de Iraq, demanda que o partido Demócrata preme con forza para
que se realice nos próximos seis meses.
Como factor engadido, o propio Tony Blair propuxo a Bush a inclusión
de Irán e Siria como actores clave para a resolución da crise en Iraq dentro dunha “estratexia global”
tendente a imprimir un enfoque máis pragmático e multilateral. Pero os obxectivos de Bush semellan
seguir sendo o mantemento (con lixeiros retoques) da súa visión unilateral: durante a visita a Washington
do primeiro ministro israelí Ehud Olmert, Bush rexeitou esta posibilidade, incluso augurando un “illamento
económico” cara Teherán, no caso de seguir co seu programa nuclear.
Precisamente, o caso iraniano ocupou gran parte da atención
na xuntanza entre Bush e Olmert. Antes de viaxar a Washington, o primeiro ministro israelí realizou o seu
cálculo xeopolítico: a debilidade interna e externa de Bush pode imposibilitar unha “acción
militar preventiva” contra Irán mentres Israel ven de perder na súa guerra contra o Hizbulah no Líbano
un caudal importante de prestixio militar.
O temor dun Irán nuclear comeza a ser unha gran preocupación
para Israel, tomando en conta os imperativos xeopolíticos de Teherán. Velaí as ameazas de
Olmert de atacar as instalacións iranianas, plan que probablemente xa estea concibido nos despachos das
Forzas Armadas israelís.
Simultaneamente, Irán segue a facer presión cara
Occidente polo seu programa nuclear, ampliando as súas demandas coa proba de mísiles de curto e longo
alcance. Pola súa banda, o réxime sirio espera que a proposta de Blair poida abrir canais cara o
exterior e aplacar o illamento establecido por EEUU e Israel.
Recentemente, Damasco incluso realizou un chamamento a Israel
para crear as condicións de diálogo de paz, a fin de resolver os problemas en Palestina e Líbano.
Pero en Israel dubidan das intencións sirias e Bush xa declarou non estar interesando en contar con Siria
nunha eventual “estratexia global”.
Palestina e Israel
Co proceso de paz estancado desde a vitoria electoral de Hamas
en xaneiro pasado, a crise sociopolítica e económica en Gaza e Cisxordania conforma un espectro preocupante
tanto para os palestinos como para os israelís.
A recente matanza militar israelí na localidade palestina
de Beit Hanum en Gaza aumenta a 300 o número de palestinos mortos por ataques israelís desde xuño
pasado, sendo 60 deles rapaces. Esta matanza israelí foi vetada o sábado 10 de setembro no Consello
de Seguridade da ONU, grazas ao apoio estadounidense a Israel, previa visita de Olmert a Washington, e provocou
que a cúpula militar de Hamas anunciara a ruptura do alto ao fogo con Israel.
As constantes dificultades entre Hamas e Al Fatah para formar
goberno nos derradeiros meses implicaron a posibilidade dunha guerra civil entre os palestinos, coas súas
graves repercusións rexionais.
Tamén en Israel ocorre unha crise política e militar,
derivada da súa derrota no sur do Líbano: a alianza política por conveniencia de Olmert coa
ultradereita israelí, personificada en Avigdor Lieberman, augura momentos de maior fricción con mundo
árabe e os palestinos. Mentres, no exército israelí aumentan as críticas pola “neglixencia
militar e a pouca preparación” na guerra contra o Hizbulah, co cal apunta á dimisión do ministro
de Defensa Amir Peretz, e o xeneral Dan Halutz, xefe do Estado Maior e responsable da ofensiva militar no Líbano.
Ao mesmo tempo que Olmert visitaba a Bush e os palestinos conmemoraban
o segundo aniversario da morte de Yasir Arafat, o primeiro ministro de Hamas, Ismail Haniya, e o presidente palestino,
Mahmud Abbas, de Al Fatah, acordaron o nomeamento de Mohamed Subair como novo xefe de goberno nun gabinete de tecnócratas,
enfocado na necesidade urxente de pechar o bloqueo económico e financeiro occidental e israelí cara
a Autoridade Palestina, que ven agravando os índices de pobreza da poboación.
Consecuentemente, o recente plan de Blair colocaba a resolución
da crise en Palestina como “prioridade” para acentuar a “estratexia global” en Oriente Medio. Pero a xuntanza Bush-Olmert
reforzou os lazos tradicionais entre Washington e Tel Aviv, con poucas posibilidades para o novo goberno palestino.
O acoso occidental e israelí cara Hamas aumenta na medida
en que o movemento islamita palestino non recoñeza ao Estado israelí e non abandone a violencia.
Pero, en realidade, a situación palestina agrávase ante a debilidade políticas dos actores
implicados: Bush, Olmert, Abbas e Haniya, e o fortalecemento dos actores mais radicais.
Líbano
Afastada da atención pública nas derradeiras semanas,
a situación política libanesa pode presentar complicacións a curto prazo para Occidente e
para os países árabes.
Reforzado politicamente trala vitoria militar contra Israel
no verán pasado, que permitiu o aumento do seu prestixio no mundo árabe como “movemento de resistencia”,
as estratexias políticas do partido islamita Hizbulah provocaron tal nivel de disputa co presidente Emil
Lahoud e o primeiro ministro Fuad Siniora, principalmente por asuntos confesionais e de cotas de poder, que o goberno
de unidade nacional libanés está practicamente en fase morta.
O sábado 10 de setembro, os membros xiítas do
Hizbulah e os seus aliados Amal e o Movemento Patriótico Libre, MPL (partido cristián liderado polo
ex xeneral Michel Aoun), abandonaron o goberno libanés, xunto a seis ministros pro-sirios aliados do presidente
Lahoud. Estas renuncias non foron aceptadas polo presidente.
A crise política libanesa explota nunha conxuntura complicada:
as forzas da ONU e a OTAN xa están colocadas no sur do Líbano; un informe confidencial do exército
israelí especula cunha guerra a curto prazo no Líbano contra Hizbulah e Siria; en Tel Aviv observan
con receo as manobras sirias e do Hizbulah pola aplicación da resolución 1.701 da ONU, que puxo fin
á guerra; aumentas as acusacións de que Israel utilizou armas secretas na guerra contra o Líbano,
que causou 1.300 mortos nun mes; finalmente, Damasco intenta recuperar a súa influencia política
no Líbano, provocando o rexeite das forzas políticas antisirias maioritarias no Parlamento e lideradas
polo fillo do asasinado ex primeiro ministro, Rafik Hariri.
A delicada crise augura un posible retorno dos asasinatos políticos:
segundo fontes de seguridade, o primeiro ministro Fuad Siniora está no centro de mira de diversos grupos,
algúns deles pro-sirios, que consideran ao seu goberno como carente de lexitimidade. Este retorno dos asasinatos
políticos posiblemente sexa provocado co obxectivo de afondar a inestabilidade do seu goberno.
Simultaneamente, a aprobación do tribunal que investiga
o asasinato de Hariri, acontecido en febreiro de 2005, está retomando as tensións entre os actores
políticos, principalmente pro-sirios, e ameaza con provocar manifestacións nas rúas. O presidente
sirio Bashar al Adad e o libanés Lahoud están no centro da mira pola súas presuntas implicacións
neste asasinato político.
A Alianza de Civilizacións
Mentres toda esta conxuntura acontece no Oriente Medio, o presidente
de goberno español, José Luís Rodríguez Zapatero, visitaba ao primeiro ministro turco,
Recep Tayyip Erdogan, nun novo intento por impulsar o proxecto conxunto de Alianza de Civilizacións, impulsada
por ambos no 2004.
En Istambul, Zapatero, Erdogan, o secretario xeral da ONU, Kofi
Annan, o ex director da UNESCO, Federico Mayor Zaragoza (actualmente membro directivo do Grupo de Contacto da Alianza
de Civilizacións) e o ex presidente iraniano Mohammed Khatami, entre outros, buscaban reforzar a tese do
diálogo de culturas, identificando os problemas entre Occidente e o Islam como de carácter político
e non relixioso, influído polas diversas crises de Iraq, Palestina e Afganistán.
Este confuso proxecto de Alianza de Civilizacións dirixe
cara a Oriente Medio o seu principal escenario prioritario, pero albisca poucos elementos de solución aos
problemas, aínda que Zapatero propuxo unha conferencia de paz internacional para Oriente Medio, a decidirse
no próximo cumio europeo.
Pero existen outros imperativos detrás desta xuntanza
en Istambul. Esta ocorre nun momento clave para Turquía: o seu proceso de negociación coa Unión
Europea está estancado, produto da irresolución do conflito en Chipre, o tratamento das minorías
(kurdos, alevís), o non recoñecemento turco do xenocidio armenio e a división social en Europa
diante a posibilidade do ingreso turco. A pesares desta conxuntura, Zapatero amosou o seu apoio á candidatura
turca.
Do mesmo xeito, Erdogan impulsou con Zapatero esta xuntanza
da Alianza de Civilizacións previa á visita do Papa Bieito XVI a Turquía, prevista para finais
de novembro. A conxuntura entre o Vaticano e o Islam é tamén delicada, tralo polémico discurso
papal en Ratisbona e a súa caracterización do Islam como relixión violenta. Polo momento,
Erdogan encirra tamén a polémica co seu anuncio de asistir a un cumio da OTAN o mesmo día
en que o Papa chega a Turquía.
|
