|
Tras tres semanas de enfrontamentos entre a aviación
e o exército israelí contra da milicia islamita e xiíta do Hizbulah, cun saldo momentáneo
de 400 vítimas mortais no sur do Líbano e a capital Beirut, os ineficaces mecanismos diplomáticos
entre a ONU, a UE e EEUU traducidos na recente conferencia de Roma auguran un escenario de maior escalada da violencia.
O delicado panorama étnico e relixioso do Líbano, xunto á preocupante crise humanitaria, enmarcan
as claves dunha puxa polo balance do poder en Oriente Medio, que involucra a estados como Israel, Siria e Irán
e movementos políticos como Hizbulah, Hamas e os partidos islamitas.
A conferencia de Roma do pasado 26 de xullo amosou dous sinais
inequívocos sobre o fracaso preliminar da diplomacia occidental á hora de evitar a actual escalada
de violencia en Oriente Medio, a peor na rexión dende a invasión militar israelí do Líbano
en 1982.
O primeiro síntoma é a incapacidade dos principais
actores occidentais e, especialmente, EEUU, para acometer un plan de cese das hostilidades entre Israel e o grupo
islamita libanés Hizbolah. Este fracaso evidencia tamén a existencia de intereses directos destes
actores nos apoios aos protagonistas deste conflito.
Washington mostra un apoio ilimitado á estratexia israelí
de acabar co Hizbulah e acosar ao partido islamita Hamas en Palestina, tal e como declarara o presidente George
W. Bush no cumio do G8 en San Petersburgo. De boca da súa secretaria de Estado, Condoleeza Rice, as condenas
de Washington cara o Hizbulah atoparon un inesperado consenso dentro dos principais líderes da Unión
Europea, entidade que, a diferenza de EEUU e Israel, non sitúa a Hizbulah como un grupo terrorista.
En segundo lugar, amais da ineficiente diplomacia para a paz,
o actual conflito no Líbano revela tamén o fracaso do cualificado plan de democratización
para o Gran Oriente Medio concibido por Bush no 2004. Aparentemente abandonada esta estratexia, tanto en Washington
como en Tel Aviv calculan a actual situación dende a perspectiva dunha solución militar para, posteriormente,
impoñer unha negociación unilateral.
Os actores directos e os seus intereses
O actual panorama de guerra no Líbano presenta unha confrontación
directa entre unha entidade estatal, Israel, e un movemento político, o Hizbulah, co territorio libanés
como principal escenario. Velaí a necesidade de analizar as posicións e os intereses destes actores:
Israel
O goberno do primeiro ministro Ehud Olmert e o Alto Mando militar
israelí conciben as operacións militares no Líbano baixo dúas perspectivas: a primeira,
dende un punto de vista castrense. Procúrase eliminar a ameaza que constitúe o grupo Hizbulah para
a existencia do Estado israelí e fortalecer o prestixio da Tsahal ou Exército israelí, humillado
tras da súa retirada do sur do Líbano en maio de 2000 e do territorio palestino de Gaza en agosto
de 2005.
Non se debe esquecer que as actuais agresións israelís
a Gaza e o Líbano foron a consecuencia do secuestro de soldados israelís por parte de milicias vinculadas
a Hizbulah e a Hamas.
O segundo obxectivo desta operación militar consiste
en avanzar no plan de “delimitación territorial definitiva” das fronteiras do Estado israelí cos
seus veciños árabes, principal plan do programa político de Olmert e que espera consolidar
antes da creación dun eventual Estado palestino, inicialmente pautado para o 2010. Os vértices deste
plan consisten nas garantías de seguridade por medio do reforzamento das fronteiras actuais e a eliminación
da ameaza de movementos islamitas anti-israelís.
Hizbulah
O movemento islamita xiíta creado en 1982, pouco despois
da invasión militar israelí ao sur do Líbano, converteuse nunha plataforma política
e militar de grande importancia á hora de calibrar un verdadeiro peso do movemento socio-político
de cambio no Líbano.
No escenario político libanés dende a súa
participación nos comicios lexislativos de 1992, o Hizbulah posúe unha considerable presenza parlamentaria
tralas eleccións de 2005. O seu prestixio como movemento de resistencia á presenza israelí
no Líbano, corroborado trala retirada israelí no 2000, reflectiu dunha considerable simpatía
no mundo árabe pero dun marcado rexeite na sociedade israelí.
Desde a década dos oitenta, o Hizbulah ten en Siria e
Irán ás súas principais alianzas externas, así como o ascenso do movemento islamita
Hamas en Palestina e dos grupos vinculados á organización exipcia Irmáns Musulmáns
tanto en Xordania como en Siria. Do mesmo xeito, o Hizbulah posúe unha intensa rede internacional localizada
en Oriente Medio, Asia Central, Sueste asiático, África occidental e América Latina.
Como único grupo con capacidade de resistir á
actual ofensiva israelí, o Hizbulah pode estar consolidándose dentro da sociedade libanesa, fragmentada
polo delicado mosaico étnico e relixioso e a debilidade institucional.
O Líbano
Tras quince anos de guerra civil entre 1975 e 1990, a pacificación
dos anos noventa permitiu ao Líbano recuperar unha relativa estabilidade socio-política e un saudable
crecemento económico.
Mais, a principios de 2005, o asasinato do ex primeiro ministro
Rafik Hariri, a quen a opinión internacional vía ONU responsabilizou a Damasco, provocou a retirada
militar siria tras 29 anos de presenza no país e un retorno da inestabilidade. Paradoxalmente, esta presenza
militar siria garantiu un mínimo de estabilidade interna aínda que tamén provocou impopularidade,
principalmente entre as comunidades cristiás e musulmán sunnita.
A actual ofensiva israelí para acabar co Hizbulah coloca
de novo ao Líbano no centro da confrontación en Oriente Medio, afondada pola sensación de
debilidade institucional e estatal que afectará á súa inacabada transición democrática.
Os actores indirectos
No entanto, existen outros actores indirectos que compre analizar
para desentrañar algunhas claves do actual conflito:
Siria
Acosado por EEUU e os seus aliados logo da caída do réxime
de Sadam Husein en Iraq no 2003, o réxime de Bashar al Asad atópase nunha delicada conxuntura, agravada
tras da retirada militar siria do Líbano en abril de 2005, logo dunha resolución de Nacións
Unidas. Mesmo en Washington e Tel Aviv non ocultan as súas preferencias pola caída do actual réxime
sirio.
Damasco foi un soporte externo para o Hizbulah e Hamas desde
a década dos oitenta, tendo unha influencia considerable nos asuntos libaneses e no panorama rexional de
cara ou ben a conter a Israel ou ben a iniciar negociacións de paz. A consolidación dun eixe sirio-iraniano
no Líbano, actualmente acentuado logo dos cambios en Oriente Medio, permite a Bashar al Asad ter unha xanela
ao exterior.
Se Israel consolida posicións no Líbano, Siria
atoparíase acosada polo seu principal rival político e inimigo histórico. Na actual crise,
a súa participación é escasa, precisamente porque EEUU e Israel pechan os seus canais de participación.
Pero obviar a Siria como elemento clave de estabilidade no Líbano sería un erro considerable tanto
para Washington como para Tel Aviv.
Irán
Ironicamente, o actor indirecto que máis podería
estar beneficiándose da actual conxuntura libanesa sería o réxime dos aiatolás iranianos,
un país cun peso xeopolítico en Oriente Medio e Asia Central que semella ir en aumento.
Irán exerce unha considerable influencia no Líbano
e Siria, así como un apoio directo a Hamas en Palestina. A crise libanesa permitiu intensificar as relacións
con Siria pero isto non calla, agás na agresividade retórica, nunha concreción de movementos
militares contra de Israel. Neste sentido, Teherán podería estar utilizando ao Hizbulah como elemento
de presión indirecta cara Israel.
A crise libanesa tamén revela cómo Irán
logra paralizar parcialmente, e por un tempo aínda indefinido, as presións occidentais cara o seu
programa nuclear. Os cálculos que se fan en Teherán consisten nun pronto alto ao fogo no Líbano
que permita reforzar posicións políticas para o Hizbulah. Pero os seus pasos avanzan con prudencia,
debido a que unha escalada aínda maior da violencia podería propiciar unha intervención directa
occidental en Oriente Medio.
Os palestinos
Co desenvolvemento actual da guerra no Líbano, o probable
e principal perdedor sexa a situación en Palestina, oculta tras dos bombardeos israelís en Beirut
e outras cidades libanesas.
O paradoxal deste caso é que a actual crise en Oriente
Medio comezou co regreso dos soldados israelís a Gaza para liberar a un soldado secuestrado por milicias
adscritas a Hamas. O goberno islamita de Ismail Haniya atópase encerrado nun dilema sobre cómo negociar
saídas exteriores á actual crise interna, que evidencia un enfrontamento entre Hamas e Al Fatah e
a unha grave situación humanitaria. Polo momento, o inestable proceso de paz palestino-israelí está
virtualmente enterrado.
O mundo árabe
Un caso particular o constitúen os países árabes,
cuxa parálise operativa en canto aos mecanismos de resolución do conflito evidencian unha situación
de incapacidade política cara o eixe EEUU-Israel e a actuación dos organismos multilaterais.
Países aliados occidentais como Exipto, Xordania e Arabia
Saudita fixéronse eco da postura occidental, condenando a Hizbulah e a Hamas como “culpables da crise” aínda
que tamén criticando como “desproporcionada” a agresión israelí. Mesmo o goberno iraquí
de transición de Nouri al Maliki acentuou ás súas críticas ao Estado israelí.
Pero non existe unha liña de actuación política ou militar nestes países, mesmo da
Liga Árabe, para deter a ofensiva israelí no Líbano.
Un eixe xiíta?
Un último factor que compre observar sobre o que está
a acontecer na crise libanesa e de Oriente Medio o constitúe a posible formación, aínda sen
consolidar, dun posible eixe xiíta na rexión, comandado por Irán. Tanto neste país
como en Iraq, Siria e Líbano, os xiítas constitúen a maioría da poboación.
A comunidade xiíta no Líbano é a que está
a sufrir as peores consecuencias dos bombardeos israelís. O Hizbulah é o movemento principal desta
comunidade xiíta libanesa que pode tamén provocar afectos nas maioritarias comunidades xiítas
e alevís en Siria, Xordania e Iraq.
Así como para EEUU e Israel, a posible conformación
dun eixe xiíta con Irán á cabeza provoca temores en países árabes con maioría
sunnita e aliados de Occidente, como serían os casos de Xordania, Exipto e Arabia Saudita. Unha fragmentación
xeopolítica entre polos de poder xiíta e sunnita, coa presenza militar anglo-estadounidense en Iraq
e a potencialidade militar israelí, forman tamén un cóctel explosivo para Oriente Medio.
|
