|
Enmarcada dentro dunha forte polarización electoral,
un progresivo confrontamento mediático e ataques directos, mesmo acusacións de fraude, entre os candidatos
participantes, as eleccións presidenciais mexicanas do próximo domingo 2 de xullo presentan un disputado
panorama entre a esquerda personificada en Andrés Manuel López Obrador e o candidato oficialista
Felipe Calderón. As diferentes enquisas semellan coincidir nun empate técnico entre ambos candidatos
así como un posible futuro goberno sen maioría parlamentaria. A importancia destes comicios ilustran
tamén o alcance da transición política iniciada no 2000 coa vitoria de Vicente Fox e a configuración
da evolución política hemisférica.
Os candidatos
México decidirá o seu futuro para os próximos
seis anos entre cinco candidatos diferentes:
-Andrés
Manuel López Obrador (Partido da Revolución
Democrática, PRD e Alianza para o Ben de Todos, os Pobres Primeiro) Aos seus 52 anos, ex alcalde de Cidade
de México desde o ano 2000, a súa vitoria pode constituír un triunfo histórico para
a esquerda mexicana desde a introdución de reformas democráticas que acabaron coa hexemonía
de 71 anos do Partido Revolucionario Institucional, PRI.
López Obrador enfoca o seu programa en materializar maiores
avances sociais en saúde pública e educación, así como o combate da pobreza, a corrupción,
a evasión fiscal e a substitución do actual modelo económico, marcadamente liberal. A súa
crítica posición co respecto á Asociación de Libre Comercio de América do Norte,
NAFTA polas súas siglas en inglés, e a política inmigratoria recentemente impulsada dende
Washington, provoca o temor entre as elites empresariais dentro e fora de México pero fortalece a súa
popularidade entre o electorado.
-Felipe
Calderón (Partido de Acción Nacional,
PAN) Aos seus 44 anos, é considerado o candidato do conservador presidente Vicente Fox, aínda que
non contara co seu apoio nas eleccións internas dese partido. Calderón amosa unha posición
abertamente contraria á estipulada polo seu rival López Obrador.
Calderón ofrece continuar co modelo económico
iniciado a comezos da década dos noventa e continuado polo actual mandatario Fox: políticas de libre
mercado, especial relación con EEUU e apertura aos investimentos estranxeiros. En canto a seguridade pública,
semella ofrecer medidas represivas ante o auxe das bandas delincuentes e os secostros.
-Roberto
Madrazo (Partido Revolucionario Institucional, PRI).
De 53 anos, Madrazo lidera unha corrente centrista dentro dun partido que mantivo a tradicional hexemonía
política mexicana, agora en franco retroceso a tenor das constantes fracturas internas.
Madrazo lidera a coalición entre o PRI e o Partido Ecoloxista
Verde Mexicano e ofrece un plan masivo de creación de emprego, coa finalidade de evitar o aumento no proceso
de inmigración a EEUU que, nos derradeiros cinco anos, aumentou a un fluxo de 500,000 persoas anuais.
-Patricia
Mercado (Partido Alternativo Campesino e Democracia
Social) Aos seus 49 anos, esta economista avoga polos dereitos femininos e dos homosexuais e a legalización
do aborto e da marihuana.
-Roberto
Campa (Nova Alianza) Con 48 anos, este antigo disidente
do PRI perdeu nas eleccións internas dese partido con Madrazo no 2002, para posteriormente crear o seu novo
movemento.
Asemade a elección presidencial, México renovará
os 500 membros da Cámara de Deputados (300 por maioría simple e 200 por representación proporcional)
así como os 128 membros do Senado. Tamén se elixirán o próximo alcalde da populosa
Cidade de México e os gobernadores dos estados de Guanajuato, Jalisco e Morelos. A elección na capital
será sumamente importante porque tradicionalmente amosa un eventual futuro candidato presidencial.
Do mesmo xeito, será a primeira vez que os mexicanos
residentes no exterior poderán exercer o seu dereito ao voto, unha progresiva demanda desde que se aplicara
o proceso de reforma electoral democrática no 2000. En total suman 40,854 persoas, das cales 35,746 son
residentes nos EEUU. Os seus votos serán recibidos polo Instituto Federal Electoral, IFE, o 1 de xullo,
un día antes dos comicios.
As enquisas e a “guerra sucia”
Non entanto, semella difícil ofrecer un prognóstico
certeiro sobre a estimación do voto para os 72 millóns de mexicanos facultados no seu dereito de
sufraxio, nun país cunha poboación estimada en 106 millóns de habitantes, segundo datos do
IFE.
Ata principios de abril, diversas enquisas de opinión
amosaban unha sólida vantaxe de dez puntos para López Obrador sobre o seu principal rival Felipe
Calderón. Pero, posteriormente, diversos acontecementos relativos á campaña mediática
na súa contra e o seu inicial rexeite a participar no debate electoral televisado, permitiron o ascenso
de Calderón na preferencia do voto.
Mais existen receos sobre a veracidade de determinadas empresas
de opinión, algunhas delas probablemente interesadas en fomentar un ascenso electoral do candidato oficialista
e un retroceso de López Obrador. Un dos principais métodos de campaña é fomentar o
chamado “voto útil” como mecanismo reactivo para prexudicar unha determinada candidatura. Simultaneamente,
os candidatos, principalmente Calderón, enfocan as súas estratexias na captación do voto dos
indecisos.
Nas derradeiras semanas, enquisas das empresas Parametria e
o diario Reforma amosaban unha estimación favorable a López Obrador nun 37%, contra o 35% de Calderón.
Madrazo semella fortalecido no terceiro lugar cun estimado 27%, mentres Mercado e Campa apenas superan o 3%. Con
este panorama, os análises electorais tenden a fomentar a idea da polarización e a incerteza post-electoral.
A preponderancia de López Obrador e Calderón no
espazo electoral posibilitou un forte intercambio de agravios e acusacións, onde a repercusión mediática
vía TV constituíu un efectivo mecanismo de confrontación. Cun carácter case similar
ao existente nas eleccións peruanas, esta confrontación directa mediática salpicada de “guerra
sucia” ocultou diversos problemas a tratar no debate electoral, como a inmigración, o emprego e a seguridade
pública.
Apoiado polas elites empresariais e as principais canles de
TV, así como intelectuais como o historiador Enrique Krauze, o candidato Calderón cualificou a López
Obrador de “perigo para a democracia e o futuro de México”, “populista” e “aliado do presidente venezolano
Hugo Chávez”. Unha recente campaña televisiva amosando unha mestura de imaxes de Chávez e
escenas de violencia en Venezuela provocou unha forte protesta dende Caracas.
Pola súa banda, Calderón é acusado de favorecer
politicamente aos seus familiares e de continuador do modelo neoliberal. O propio López Obrador acusa ao
goberno de Fox de favorecer baixo a mesa a Calderón e especula cun posible fraude electoral.
A onerosa campaña electoral é outro factor de
importancia que afondou esta sensación de polarización. Calcúlase un custe de campaña
en 1.200 millóns de dólares, do que o 40% é outorgado polo Estado aos partidos e o resto aos
órganos electorais. En total, desde xaneiro ata xuño, se realizaron un total de 20.769 cuñas
publicitarias por televisión e máis de 100,000 por radiodifusoras.
O panorama post-electoral
Resulta probable a vitoria de López Obrador nas eleccións
do próximo domingo, a pesares da súa aparentemente curta vantaxe nas enquisas. Isto constituiría
un histórico triunfo para a esquerda mexicana que fortalecería a transición post-PRI iniciada
no 2000.
A vaga de protestas sociais contra o goberno de Fox, como a
derradeira folga de 70,000 profesores do estado de Oaxaca, seguramente prexudicarán ao candidato Calderón
e fortalecerán a opción López Obrador. Pero Calderón espera que o “efecto medo” cara
a candidatura do seu adversario poida provocar un aluvión final de votos ao seu favor.
Sexa que sexa o gañador, o resultado máis probable
será un goberno debilitado, sen maioría parlamentaria, dependente de coalicións diversas.
Do mesmo xeito, as eleccións mexicanas son vistas con especial atención tanto en EEUU como en América
Latina, xa que permitirá medir cara onde se inclina a balanza xeopolítica hemisférica.
En Washington esperan un triunfo de Calderón que continúe
a política do seu aliado Fox e evite un triunfo de López Obrador, que poida ser utilizado polo seu
principal rival rexional, o venezolano Hugo Chávez. O tema da inmigración e o fortalecemento do tratado
de libre comercio que poida espallar a opción do ALCA na rexión cobra gran importancia para o goberno
de George W. Bush.
Ao tempo, se López Obrador obtivese a vitoria, o rexistro
de triunfos electorais esquerdistas na rexión, principalmente en América do Sur, podería consolidarse,
cun efecto contaxio nos próximos procesos electorais a celebrarse a finais de ano en Nicaragua, Ecuador
e Brasil.
|
