| |
|
O suicidio de tres reclusos, dous sauditas e un iemení,
na cárcere estadounidense de Guantánamo, cualificado cinicamente polas autoridades estadounidenses
de “acto asimétrico de guerra”, reaviva aínda con maior forza e dun xeito oficial, as esixencias
internacionais para o peche definitivo deste penal, considerado un limbo e unha figura ilegal á luz do dereito
internacional. Nunha conxuntura crítica para Washington polas recentes revelacións dos voos ilegais
da CIA en Europa e a matanza de civís na cidade iraquí de Haditha, realizada por tropas norteamericanas,
podería observarse un aumento nas presións internas e internacionais cara o goberno de George W.
Bush sobre o definitivo peche de Guantánamo.
As reaccións polo suicidio dos tres reclusos en Guantánamo
e, principalmente, polas declaracións do contralmirante Harry Harris e o funcionario do Departamento de
Estado, Colleen Graffy, cualificando este incidente de “acto de guerra asimétrica dirixido contra nós”
e “golpe propagandístico para atraer a atención”, provocaron por vez primeira unha posición
oficial moito máis dura e persistente dende algúns gobernos europeos contra a política formulada
dende Washington en materia de loita antiterrorista.
Tanto a comisaria de Relacións Exteriores da UE, a austríaca
Benita Ferrero-Waldner, como o ministro de Asuntos Exteriores español, Miguel Ángel Moratinos cualificaron
a Guantánamo como unha “anomalía”, esixindo o seu inmediato peche. Menos contundente e con certa
tibieza, manifestou o responsable de Política Exterior e de Seguridade da Unión Europea, Javier Solana,
quen cualificou a declaración do almirante Harris de “unha lixeireza”.
Pola súa banda, a ministra de Exteriores austríaca
Ursula Plassnik, país que preside a UE ata xuño, anunciou que no próximo cumio UE-EEUU a celebrarse
o 21 de xuño en Viena, pedirse formalmente a Washington o peche definitivo de Guantánamo, “tal e
como xa se lle anunciara á secretaria de Estado, Condoleeza Rice”. Esta será a primeira vez que,
dentro da axenda dunha xuntanza de alto nivel, Bruxelas inste a Washington ao peche definitivo da base de Guantánamo.
Os medios europeos e estadounidenses reflectiron as informacións
de que un dos reclusos que se suicidaron, o saudita Mani Shaman Turki al Habardi al Utaybi, de 30 anos, estaba
incluído na lista e 141 prisioneiros que ían ser liberados, aínda que o propio recluso non
coñecese aínda esta decisión. Isto aumenta a sensación de que en Guantánamo
impera unha situación de ilegalidade rampante, onde os detidos non teñen ningún tipo de dereitos
fundamentais.
Un pantasma para Bush
A conxuntura actual se presenta complicada para o goberno de
George W. Bush, sumido nunha prolongada crise de credibilidade e cos índices de aceptación e popularidades
máis baixos da súa xestión, que se estiman en menos do 30% da aprobación.
Os suicidios de Guantánamo empanaron a morte do líder
de Al Qaeda en Iraq, Abu Musab al Zarqawi, que Washington esperaba amosar como un fito triunfal na súa estratexia
internacional contra do terrorismo e como un elemento de éxito dentro da caótica transición
iraquí. Como consecuencia, estes suicidios poderían ser interpretados como unha especie de “resistencia
pasiva” e forma desesperada de chamar á atención internacional sobre o que acontece, tamén
como un elemento reivindicativo para militantes “jihadistas” a nivel internacional.
Con anterioridade a Guantánamo, a opinión pública
estadounidense e internacional xa comezaran a criticar abertamente ao goberno de Bush pola responsabilidade de
militares estadounidenses na matanza de 24 civís na localidade iraquí de Haditha, feitos ocorridos
en novembro de 2005, e a pedir a dimisión do secretario de Defensa, Donald Rumsfeld. Como no caso de Guantánamo,
o presidente Bush intentou minimizar a crise, aínda que anunciase a creación dun comité de
investigación para identificar aos responsables, sen modificar con iso a conformación do seu equipo
de goberno.
Ao tempo que acontecían: os suicidios en Guantánamo,
á matanza en Haditha e á morte de Zarqawi... as relacións transatlánticas comezaron
a evidenciar síntomas de irritación polas novas revelacións sobre os voos ilegais por parte
da CIA, coa utilización de aeroportos e bases militares en países como Gran Bretaña, Portugal,
España, Alemaña, Suecia, Polonia, República Checa, Romanía, Alxeria, Turquía
e Macedonia, para o traslado de presuntos terroristas a cárceres secretos en Europa, Asia Central e Oriente
Medio, onde se practicaba a tortura.
Todo este panorama influirá na campaña electoral
republicana cara as eleccións lexislativas de novembro próximo, onde se renovará o Congreso
estadounidense. Diversos aliados republicanos no goberno de Bush comezaron a criticar a situación en Guantánamo,
considerando que “limbo legal” nos dereitos dos internos. Os demócratas, que esperan acabar coa hexemonía
republicana no Congreso, probablemente colocarán a Guantánamo no centro da súa estratexia
electoral.
Impunidade e silencio
A actual configuración de Guantánamo como centro
de reclusión de presuntos terroristas foi establecida en xaneiro de 2002, pouco despois da caída
do réxime talibán en Afganistán. Desde entón, existen alí uns 460 prisioneiros
internacionais, acusados de colaboración co terrorismo global, de formar parte do réxime talibán
e de ser militantes de Al Qaeda. Non obstante, nunca se demostrou que existira entre eles algún alto cargo
talibán ou de Al Qaeda. Mesmo, algúns dos reclusos son persoas de idade avanzada ou menores de idade.
O antecedente desta base naval estadounidense hai que procuralo
en 1903, trala guerra contra España de 1898. A incongruencia legal á luz do dereito internacional
na xustificación e existencia do actual Guantánamo foi establecida unilateralmente polo presidente
Bush o 7 de febreiro de 2002, cando decidiu que os “inimigos detidos en Afganistán non sería recoñecidos
como prisioneiros de guerra e que, polo tanto, non poderían acollerse aos dereitos previstos para estes
nas Convencións de Xenebra”, negándolles polo tanto o estatuto de prisioneiros de guerra. Dende entón,
a administración Bush confírelles un tratamento de “combatentes inimigos”.
Naquela hora, poucas foron as voces críticas que se ergueron
para cuestionar este limbo legal defendido por Washington, principalmente pola errónea consideración
de que o goberno estadounidense tiña dereito e carta branca para responder contundentemente á ameaza
terrorista tralo 11-S. Tan só a Corte Interamericana de Dereitos Humanos da Organización de Estados
Americanos, OEA, esixiu ao goberno de Bush que “recoñecese aos detidos os dereitos que lles outorgan os
tratados internacionais e que tivesen dereito a xuízos con todas as garantías”.
Amparados por esta ilegal decisión, as tropas norteamericanas
e os seus servizos de intelixencia interpretaron como lexítimas as detencións ilegais, a tortura,
as vexacións e todo tipo de abusos e falta de respecto aos dereitos humanos contra dos reclusos de diversas
nacionalidades, tanto en Guantánamo como nos cárceres de Bagram en Afganistán e Abu Graib
en Iraq. Existe unha calculada política de incomunicación e silencio sobre o que sucede en Guantánamo.
O avogado Mark Denbeaux, que representa a varios dos detidos
en Guantánamo, considera que a situación neste penal “provoca un fedor de desesperación”.
Segundo fontes oficiais, nos derradeiros tres anos se presentaron 41 casos de intentos de suicidio por parte de
25 reclusos. Formalmente, ningún dos tres reclusos que se suicidaron estaban acusados de delito algún
(un deles era buscado en Arabia Saudita unicamente por pertencer a unha organización islamita), situación
similar á existente no resto dos internos.
Agárdase que, nas próximas dúas semanas,
o Tribunal Supremo Estadounidense tome unha decisión sobre o futuro dos internos e do propia cárcere,
ao tempo que se pronuncia sobre a legalidade dos xuízos nas Comisións Militares creadas tralo 11-S,
ou sobre se presidente Bush se extralimitou na súa autoridade á hora de substituír os tribunais
normais por estas comisións.
|
