|
O frenético ritmo de cambios no panorama internacional
augura momentos de complexidade para o 2006, traducidos en cinco perspectivas políticas: a convulsión
xeopolítica en Oriente Medio; o decisivo xiro electoral á esquerda en América Latina; a influencia
enerxética e o ascenso asiático na economía global; as eleccións lexislativas estadounidenses
e a substitución de Kofi Annan na secretaría xeral da ONU. Pola súa banda, Europa apreciará
un paréntese de relativa calma, orientada aos seus problemas internos.
O enigma iraniano
Como ven sendo recorrente nos derradeiros anos, a zona xeográfica
de maior conflitividade mundial para o 2006 volverá a ser Oriente Medio. Non obstante, ao convulso panorama
rexional súmanse transicións significativas no balance de poder e o cambio político.
O enfoque de interese céntrase, principalmente, sobre
Palestina, Israel e Irán, sen esquecer a traumática transición iraquí e as tensións
cara o réxime de Bachar al Asad en Siria. Neste sentido, as eleccións lexislativas palestina do 25
de xaneiro próximo amosan un escenario interesante na transición post-Arafat, que influirá
directamente no desenvolvemento das eleccións xerais israelís do 28 de marzo.
No caso palestino, o posible ascenso electoral do movemento
islamita Hamas ameaza con quebrar a tradicional hexemonía política dun partido Al Fatah fragmentado
pola loita interna e xeracional. En Israel, os problemas de saúde do primeiro ministro Ariel Sharon, que
imposibilitan o seu retorno á política, auguran un final de época repleto de incertezas para
o sistema político israelí e o futuro da paz cos palestinos, especialmente en caso de vitoria do
candidato do Likud, Binyamín Netanyahu. Tanto en Palestina como en Israel, o péndulo político
podería derivar cara unha maior radicalización.
Pero o problema de maior envergadura na rexión será
a cada vez maior presenza de Irán como actor xeopolítico, centrado principalmente nos seus desexos
de impulsar un programa nuclear. Semella existir un consenso interno, entre o presidente iraniano, Mahmud Ahmadíneyad,
e a elite dirixente, para alcanzar este obxectivo, a pesar das presións de EEUU, a Unión Europea
e a AIEA. A forte retórica antiisraelí de Ahmadíneyad tamén constitúe unha clave
política para agravar un panorama tradicionalmente conflitivo.
Iraq será un escenario de tensión, marcado polas
divisións internas entre as diferentes comunidades e as dificultades para constituír un goberno de
consenso. Pero a transición post-Saddam configura un panorama preocupante de pre-guerra civil, sen minguar
a actividade da insurxencia armada. Ante a indefinición e o caos internos, o 2006 tamén será
un momento proclive para a discusión, e posible activación, dunha eventual primeira fase de retirada
das tropas estadounidenses e británicas, quizais tamén condicionada por factores políticos
internos en Washington e Londres.
Por último, evidenciase un illamento internacional e
rexional cada vez maior para Siria, lastrada polas acusacións realizadas na súa contra por parte
da ONU no relativo aos asasinatos políticos no Líbano. Neste sentido, o réxime de Bachar al
Asad podería correr o risco de desintegración e caída, cun considerable impacto rexional.
América Latina: as alternativas
emerxentes
Esquecida da atención mundial nos derradeiros anos, o
2005 marcou un comezo de cambios significativos no mapa político latinoamericano, que terán a súa
continuación e expansión cos dez procesos electorais hemisféricos previstos para o 2006. Un
factor relevante destes procesos ten que ver co ascenso de movementos políticos alternativos e de esquerda
e a perda de influencia hemisférica para Washington.
O comezo de ano evidenciou unha marcada atención pola
xira internacional do recen electo presidente boliviano, Evo Morales. As súas visitas a Cuba, Venezuela,
España e China marcan unha axenda determinada pola convicción do líder indixenista e cocaleiro
de diminuír a tradicional influencia estadounidense no país do altiplano, orientando o seu goberno
en favor do eixe do ALBA, personificado por Cuba e Venezuela, e os novos mercados enerxéticos como Europa
e Asia.
No transcurso do 2006, Morales deberá confrontarse con
serios retos de gobernabilidade internos (referendos pola Asemblea Constituínte e a autonomía rexional
en Santa Cruz), e no relativo ás negociacións coas multinacionais polo control dos recursos gasíferos
e petroleiros. Con todo, a influencia do triunfo indixenista en Bolivia, así como a presumible expansión
das teses integracionistas “bolivarianas” de Hugo Chávez, poden influír nunha posible vitoria de
movementos nacionalistas e de esquerda nas eleccións de Perú en abril e Nicaragua e Ecuador en outubro
próximo.
Mentres, Colombia e Venezuela probablemente opten pola reelección
dos seus presidentes, Álvaro Uribe Vélez e Hugo Chávez, e Chile posiblemente confirme a socialista
Michelle Bachelet, os escenarios electorais mais esperados son México e Brasil, as dúas principais
economías latinoamericanas. México pode confirmar en xullo o decisivo xiro rexional á esquerda
coa elección de Manuel López Obrador mentres a crise política interna do presidente Lula da
Silva determinará o resultado electoral presidencial en Brasil en outubro.
Petróleo e economía global
A crise entre Rusia e Ucraína polo subministro do gas,
presentada a comezos de xaneiro de 2006, e a convulsión política en Oriente Medio, revelaron a inquietude
dos mercados globais, principalmente en Europa e EEUU, pola evolución dos prezos do cru e o control dos
recursos e as rutas de expansión do petróleo e gas natural, principalmente dende o mar Caspio e Oriente
Medio.
Esta tradicional influencia dos factores xeopolíticos
nos prezos do petróleo, que permiten plasmar a sensación de volatilidade dos mesmos, contribúen
ao seu encarecemento (a cotización actual é de $60-65 o barril). Este factor ven tamén condicionado
polo espectacular crecemento do consumo enerxético nas principais economías emerxentes, como China,
India e Brasil, e a súa cada vez maior presenza nos mercados globais.
O 2006 manifestará unha tendencia á ralentización
do crecemento da economía global, manifestada pola perda de valor do dólar estadounidense, o elevado
déficit orzamental na principal economía mundial (3,9% do PIB), a vulnerabilidade dos mercados financeiros
ante probables crises monetarias e a expansión de crises sanitarias como a gripe das aves. Asia seguirá
a ser a rexión de maior crecemento económico, fortalecida tamén pola recuperación da
economía xaponesa.
No contexto europeo, as dificultades presentadas no 2005 pola
crise política interna en torno á aprobación do referendo constitucional, o cambio de goberno
en Alemaña, as tensións sociais en Francia e a negociación dos orzamentos comunitarios, permitirá
unha reordenación das prioridades para o 2006. Isto vaise traducir nun énfase, principalmente en
Berlín e París, en recuperar o crecemento económico, a reestruturación financeira comunitaria
e unha alza dos niveis de emprego.
Bush: a hora da verdade
En tanto, a presidencia de George W. Bush confrontarase a un
decisivo test electoral nos comicios lexislativos de novembro de 2006. O ambiente político en Washington
identificará as primeiras posicións para definir prematuramente as posíbeis candidaturas presidenciais
para as eleccións de 2008.
Este escenario presentase nunha conxuntura política complicada
para Bush e o seu partido Republicano, principalmente polos efectos provocados por un 2005 repleto de escándalos
e crises internas, problemas internacionais e a lenta recuperación económica, que repercutiron nunha
baixa popularidade da súa presidencia e na proxección dunha imaxe de debilidade e falta de credibilidade.
Neste sentido, Bush podería experimentar unha maior oposición e a posibilidade dun veto político
ás súas decisións.
Neste contexto, Bush intentará en 2006 recuperar algo
do terreo perdido, intentando insuflar confianza ao seu goberno para manter a supremacía republicana no
Congreso (231 deputados contra 202) e outear un posible sucesor na candidatura do seu partido para as presidenciais
de 2008. Pero os cálculos non están completamente ao seu favor: se espera que o partido Demócrata
avance en vitorias nas gobernacións estatais que permitan alterar a actual vantaxe dos republicanos (28
contra 22) e provocar así unha significativa mudanza política no próximo Congreso estadounidense.
No plano da política exterior, a presidencia de Bush
non afincou na necesidade de implementar mecanismos multilaterais, tal e como se esperara trala súa reelección
no 2004. A crise iraquí desarticula a credibilidade da súa estratexia no país árabe,
mentres o desafío nuclear iraniano aumentará no nivel da tensión nos próximos meses.
Todo isto sen contar a paulatina perda de influencia política de Washington en América Latina e o
imparable ascenso de China como potencia global.
Deste xeito, non semella probable un cambio substancial no seu
enfoque da política exterior, principalmente porque Bush estará mais ocupado nos asuntos políticos
internos e na necesidade de incluír plans de beneficio social no seu programa, con meros propósitos
electorais. Non obstante, os problemas internacionais e a crecente impopularidade da posguerra en Iraq inflúen
poderosamente na evolución dos asuntos políticos internos e na capacidade de reacción de Bush.
A ONU sen Kofi Annan
Para finalizar, no 2006 coñeceremos o nome do próximo
secretario xeral das Nacións Unidas, en substitución do cuestionado Kofi Annan. Este nomeamento ocorre
nunha conxuntura de cambio, reforma e definición do papel da ONU para o século XXI.
A campaña pola sucesión de Annan revelará
as puxas políticas entre as principais potencias mundiais. A administración de Bush, principal detractor
de Annan, intentará reforzar unha posición hexemónica dentro da ONU, a través das xestións
do “falcón” John Bolton, pero China, Rusia e os países africanos son partidarios dunha “solución
asiática” para o posto de secretario xeral. Pola súa banda, ex presidentes de Europa do Leste intentarán
tamén posicionarse como eventuais sucesores de Annan.
Os escándalos do programa “Petróleo por Alimentos”
en Iraq e do labor de funcionarios militares nas operacións de paz en África, afectaron directamente
á imaxe de Annan e á secretaría xeral do organismo.
|
