Actualidade Exterior / nº 168-21/2005 de 10 de outubro Volver ó índice
A cuestión turca
 
 
Presentación

     
    Tralas dificultosas negociacións no cumio europeo de Luxemburgo, produto das diverxentes posicións austríaca e turca, que estiveron a piques de facer fracasar o encontro, o compromiso europeo de iniciar a etapa de negociacións de adhesión con Turquía comezou o luns 3 de outubro, deixando no escenario varias interrogantes e incertezas. Unha chamada a última hora da secretaria de Estado norteamericana, Condoleeza Rice, ao primeiro ministro, turco, Recep Tayyip Erdogan, e a insistencia do ministro británico de Exteriores, Jack Straw, permitiu desbloquear, dun xeito parcial, as principais diverxencias.

Xunto a Turquía, Croacia tamén iniciará negociacións, aínda que no caso turco non se prevé data precisa de admisión; en todo caso, despois do 2014. O cumio de Luxemburgo amosou un sinal preocupante: que o debate turco está a provocar unha importante fractura política e social en Europa (como se evidenciara cos referendos francés e neerlandés) e que aparece nun momento delicado para o proceso de integración europeo.

En todo caso, o proceso de negociacións de adhesión entre Bruxelas e Ankara semella calculado en termos estratéxicos. A intervención final norteamericana e o feito de que a presidencia rotativa europea estivera en mans británicas (ámbolos dous aliados militares e políticos de Turquía), contribuíu a desbloquear unha inicial división, comandada pola posición austríaca, de aplicar ao país otomán un inédito status de “asociación privilexiada”.

A fugaz chegada do ministro de Exteriores turco, Abdullah Gül, a Luxemburgo, tras horas de intensa discusión entre os 25 membros da UE, e o encontro cos líderes europeos para asinar o compromiso de negociación, constitúe tamén un momento histórico para Turquía. Dende 1959, Ankara fixo da súa integración á entón Comunidade Económica Europea, o seu principal obxectivo de política exterior.

Os esforzos turcos por ingresar nas organizacións europeas veñen de tempo atrás. Turquía forma parte do Consello de Europa dende 1949 e da OTAN dende 1952. A súa estratéxica posición militar permitiulle unha forte alianza con Europa e EEUU no período da “guerra fría”. En 1963, Turquía asinou o seu primeiro tratado de asociación coa CEE, documento marco para negociacións posteriores, que foi reforzado co Acordo de Asociación Aduaneira de 1995, o primeiro acordado por Bruxelas cun país non membro. Antes, en 1987, Ankara realizou a súa petición formal de admisión, rexeitada polo Parlamento europeo. Sen embargo, foi en decembro de 2004 cando os líderes europeos responderon afirmativamente ás peticións turcas de inicio de negociacións.

Sen embargo, a “cuestión turca” constitúe un dilema de gran importancia para Europa. A poboación musulmán europea ascende a 15 millóns de persoas e, en países como Alemaña, Suíza, Austria ou Holanda, as comunidades turcas son numerosas, contando xa coa existencia de dúas xeracións. A preocupación de incompatibilidade entre a civilización occidental, o proceso de integración europeo e a cultura turca e islámica, semella un factor relevante na sociedade europea: segundo o Eurobarómetro de xullo de 2005, tan só un 35% dos europeos estaría a favor do ingreso turco.

Dende a perspectiva turca, a dimensión “europeísta” segue a ser un factor vital para o goberno e a sociedade, pero xa se manifestan fendas na opinión pública. O índice de aceptación para o ingreso na UE segue a ser elevado entre a poboación turca: 63%, aínda que este índice baixara un dez por cento con respecto ao 2004. A razón débese a certa frustración cos imperativos que Bruxelas esixe a Ankara. Neste sentido, nos derradeiros meses, os movementos nacionalistas turcos avanzan no terreo político, reafirmando a súa tradicional posición antieuropeísta.

No cumio de Luxemburgo, dous temas provocaron tensións: Chipre e o xenocidio armenio. Neste sentido, a posición oficial de Ankara semella intransixente: non recoñece a Chipre como país independente membro da UE e obstaculiza os esforzos chipriotas por ingresar na OTAN. O documento final presentado pola presidencia británica semella un segredo neste sentido, e tan só se informou que Chipre e Austria aceptaron as demandas turcas. Polo tanto, este asunto semella unha incógnita e augura novas tensións no futuro.

Outro exemplo é o tema do xenocidio armenio. Turquía non recoñece a súa culpabilidade histórica, aínda que, nos derradeiros tempos, historiadores turcos revisionistas comezan a cuestionar esta posición oficial. Francia, onde reside unha influínte diáspora armenia, preme constantemente a Ankara para lograr un recoñecemento público de perdón, histórico, coa nación armenia.

Semella significativo que Europa colocara agora na palestra os temas de Chipre e Armenia e se esquecera de darlle prioridade (como fixera no pasado recente) ao tema do Kurdistán. O caso kurdo revela os verdadeiros problemas das negociacións turco-europeas: violacións de dereitos humanos, preeminencia do estamento militar sobre o civil e descoñecemento das minorías nacionais dentro do Estado turco. Sen embargo, o goberno islamita de Erdogan ven impulsando avances significativos no recoñecemento da lingua e da cultura kurda dentro de Turquía.

Se a negativa francesa e neerlandesa ao referendo constitucional europeo en maio pasado estivo estreitamente ligada ao rexeitamento social do ingreso turco, as negociacións iniciadas o luns 3 de outubro revela maiores dilemas de identidade para a Unión Europea. ¿Está Europa preparada para aceptar a Turquía, e viceversa? A incógnita non vai ter unha definición doada.

En caso de admitir a Turquía, Bruxelas estaría aceptando a un país musulmán con 70 millóns de habitantes, cunha estrutura socioeconómica mais atrasada e fronteirizo con rexións conflitivas coma o Cáucaso e Oriente Medio. Pero Turquía tamén constitúe un estratéxico aliado político, militar e enerxético e, segundo parte da opinión pública occidental, un factor de peso para acercar a Occidente ao mundo musulmán, dentro dun país cunha estrutura republicana. Neste sentido, arguméntase que Europa pode contribuír á democratización do mundo islámico aceptando a un país musulmán, con valores occidentalizados.

Dun xeito ou doutro, Bruxelas e Ankara iniciaron un camiño cheo de incertezas e non menos obstáculos. O debate turco chega nun momento en que Europa camiña por augas turbulentas, tralos fracasos na aprobación da súa Constitución e as arduas negociacións polo orzamento comunitario.
     
     
Índice

     
1   Acuerdo in extremis”, editorial en La Vanguardia (España), 4 de outubro de 2005.

En el fondo, nada ha cambiado sobre lo ya previsto. Las negociaciones con Turquía, a diferencia de las que ha mantenido tradicionalmente Bruselas con los países candidatos a la plena integración, no tienen un horizonte temporal determinado, esto es, que la negociación puede prolongarse indefinidamente.
     
2   The European Dream? For many Turks Europe has already lost its appeal”, por Nefise Bazoglu, en Turkish Daily News (Gran Bretaña), 3 de outubro de 2005.

What further frustrates Turks is lack of vision among European leaders, with the exception of Tony Blair, as to what Turkey would contribute to Europe (...) In fact, Europe has not realized yet that Turkey is Europe´s only chance for salvation, because the continent is on the brink of a historic decline.
     
3   Turkish doubts over EU delays”, por Sara Rainsford, en BBC (Gran Bretaña), 4 de outubro de 2005.

Polls here once suggested over 70% backing for EU membership. But the difficulties on the path so far have cooled the passions of even the most ardent fan of Europe. Support is still strong –over 60%- but it has been falling.
     
4   Better late than never”, en The Economist (Gran Bretaña), 4 de outubro de 2005.

Indeed, now that the European club of nations has finally begun formal talks with Turkey, the focus may shift to the resistance among the Turks themselves to the legal, economic and cultural changes that the EU is demanding.
     
5   Troubled path to enlargement”, por Simon Tisdall, en The Guardian (Gran Bretaña), 4 de outubro de 2005.

Whether or not predominantly Muslim, secular Turkey eventually achieves full membership, the row has caused considerable damage –and threatens to do more. Much of European public opinion opposes Turkey´s bid. It has become entangled with inmigration, employment and religious issues. It has triggered the airing of ill-disguised racial prejudice. None of these problems are resolved yesterday.
     
6   Turquie: menaces sur les négociations”, por Michel Rocard, en Le Figaro (Francia), 1 de outubro de 2005.

L´Europe est réconciliatrice par nature. Ce qui s´est passé entre la France et l´Allemagne, entre catholiques et protestants en Irlande, ce qui commence entre Allemands et Polonais ou entre Hongrois et Roumains, après des siècles de haines et de guerres, peut aussi se passer entre Turcs, Kurdes, Arméniens et Chypriotes.
     
7   Une candidature à handicap”, por Nathalie Dubois, Jean Quatremer e Marc Semo, en Libération (Francia), 4 de outubro de 2005.

L´heure est à la “pause”. Le chancelier autrichien Wolfgang Schussel affirme qu´”il y a une leçon à tirer des référendums français et néerlandais. Il faut écouter le peuple en démocratie”. Or 52% des citoyens européens, selon le dernier Eurobaromètre paru en juillet, sont hostiles à l´adhésion de la Turquie, avec des records de 70 à 80% d´avis négatifs en Autriche, en Allemagne ou en France. Ces difficultés amènent l´Union Européenne à invoquer sa “capacité d´absorption” deu “gros mourceau” turque.
     
8   La Turquie vers l'Union”, por Eric Mettout, en L'Express (Francia), 4 de outubro de 2005.

Autre écueil, la Turquie a par ailleurs fait savoir qu´elle voulait modifier un article du mandat de négociation, qui stipule que les Etat membres de l´UE peuvent adhérer à n´importe quelle organisation internationale. Il permettrait à Chypre d`adhérer à l´Otan, ce que refuse Ankara: le problème a été résolu grâce à une declaration de la présidence européenne, rassurant la Turquie en matière de défense.
 
Volver ó índice



Ir á páxina de inicio
Instituto Galego de Análise e
Documentación Internacional
www.igadi.org

ÚLTIMA REVISIÓN: 08/10/2005
Fernando Pol


Subir