| |
| Presentación |
|
| |
|
|
| |
|
Tralas dificultosas negociacións no cumio europeo de Luxemburgo,
produto das diverxentes posicións austríaca e turca, que estiveron a piques de facer fracasar o encontro,
o compromiso europeo de iniciar a etapa de negociacións de adhesión con Turquía comezou o
luns 3 de outubro, deixando no escenario varias interrogantes e incertezas. Unha chamada a última hora da
secretaria de Estado norteamericana, Condoleeza Rice, ao primeiro ministro, turco, Recep Tayyip Erdogan, e a insistencia
do ministro británico de Exteriores, Jack Straw, permitiu desbloquear, dun xeito parcial, as principais
diverxencias.
Xunto a Turquía, Croacia tamén iniciará negociacións, aínda que no caso turco
non se prevé data precisa de admisión; en todo caso, despois do 2014. O cumio de Luxemburgo amosou
un sinal preocupante: que o debate turco está a provocar unha importante fractura política e social
en Europa (como se evidenciara cos referendos francés e neerlandés) e que aparece nun momento delicado
para o proceso de integración europeo.
En todo caso, o proceso de negociacións de adhesión entre Bruxelas e Ankara semella calculado en
termos estratéxicos. A intervención final norteamericana e o feito de que a presidencia rotativa
europea estivera en mans británicas (ámbolos dous aliados militares e políticos de Turquía),
contribuíu a desbloquear unha inicial división, comandada pola posición austríaca,
de aplicar ao país otomán un inédito status de “asociación privilexiada”.
A fugaz chegada do ministro de Exteriores turco, Abdullah Gül, a Luxemburgo, tras horas de intensa discusión
entre os 25 membros da UE, e o encontro cos líderes europeos para asinar o compromiso de negociación,
constitúe tamén un momento histórico para Turquía. Dende 1959, Ankara fixo da súa
integración á entón Comunidade Económica Europea, o seu principal obxectivo de política
exterior.
Os esforzos turcos por ingresar nas organizacións europeas veñen de tempo atrás. Turquía
forma parte do Consello de Europa dende 1949 e da OTAN dende 1952. A súa estratéxica posición
militar permitiulle unha forte alianza con Europa e EEUU no período da “guerra fría”. En 1963, Turquía
asinou o seu primeiro tratado de asociación coa CEE, documento marco para negociacións posteriores,
que foi reforzado co Acordo de Asociación Aduaneira de 1995, o primeiro acordado por Bruxelas cun país
non membro. Antes, en 1987, Ankara realizou a súa petición formal de admisión, rexeitada polo
Parlamento europeo. Sen embargo, foi en decembro de 2004 cando os líderes europeos responderon afirmativamente
ás peticións turcas de inicio de negociacións.
Sen embargo, a “cuestión turca” constitúe un dilema de gran importancia para Europa. A poboación
musulmán europea ascende a 15 millóns de persoas e, en países como Alemaña, Suíza,
Austria ou Holanda, as comunidades turcas son numerosas, contando xa coa existencia de dúas xeracións.
A preocupación de incompatibilidade entre a civilización occidental, o proceso de integración
europeo e a cultura turca e islámica, semella un factor relevante na sociedade europea: segundo o Eurobarómetro
de xullo de 2005, tan só un 35% dos europeos estaría a favor do ingreso turco.
Dende a perspectiva turca, a dimensión “europeísta” segue a ser un factor vital para o goberno e
a sociedade, pero xa se manifestan fendas na opinión pública. O índice de aceptación
para o ingreso na UE segue a ser elevado entre a poboación turca: 63%, aínda que este índice
baixara un dez por cento con respecto ao 2004. A razón débese a certa frustración cos imperativos
que Bruxelas esixe a Ankara. Neste sentido, nos derradeiros meses, os movementos nacionalistas turcos avanzan no
terreo político, reafirmando a súa tradicional posición antieuropeísta.
No cumio de Luxemburgo, dous temas provocaron tensións: Chipre e o xenocidio armenio. Neste sentido, a posición
oficial de Ankara semella intransixente: non recoñece a Chipre como país independente membro da UE
e obstaculiza os esforzos chipriotas por ingresar na OTAN. O documento final presentado pola presidencia británica
semella un segredo neste sentido, e tan só se informou que Chipre e Austria aceptaron as demandas turcas.
Polo tanto, este asunto semella unha incógnita e augura novas tensións no futuro.
Outro exemplo é o tema do xenocidio armenio. Turquía non recoñece a súa culpabilidade
histórica, aínda que, nos derradeiros tempos, historiadores turcos revisionistas comezan a cuestionar
esta posición oficial. Francia, onde reside unha influínte diáspora armenia, preme constantemente
a Ankara para lograr un recoñecemento público de perdón, histórico, coa nación
armenia.
Semella significativo que Europa colocara agora na palestra os temas de Chipre e Armenia e se esquecera de darlle
prioridade (como fixera no pasado recente) ao tema do Kurdistán. O caso kurdo revela os verdadeiros problemas
das negociacións turco-europeas: violacións de dereitos humanos, preeminencia do estamento militar
sobre o civil e descoñecemento das minorías nacionais dentro do Estado turco. Sen embargo, o goberno
islamita de Erdogan ven impulsando avances significativos no recoñecemento da lingua e da cultura kurda
dentro de Turquía.
Se a negativa francesa e neerlandesa ao referendo constitucional europeo en maio pasado estivo estreitamente ligada
ao rexeitamento social do ingreso turco, as negociacións iniciadas o luns 3 de outubro revela maiores dilemas
de identidade para a Unión Europea. ¿Está Europa preparada para aceptar a Turquía,
e viceversa? A incógnita non vai ter unha definición doada.
En caso de admitir a Turquía, Bruxelas estaría aceptando a un país musulmán con 70
millóns de habitantes, cunha estrutura socioeconómica mais atrasada e fronteirizo con rexións
conflitivas coma o Cáucaso e Oriente Medio. Pero Turquía tamén constitúe un estratéxico
aliado político, militar e enerxético e, segundo parte da opinión pública occidental,
un factor de peso para acercar a Occidente ao mundo musulmán, dentro dun país cunha estrutura republicana.
Neste sentido, arguméntase que Europa pode contribuír á democratización do mundo islámico
aceptando a un país musulmán, con valores occidentalizados.
Dun xeito ou doutro, Bruxelas e Ankara iniciaron un camiño cheo de incertezas e non menos obstáculos.
O debate turco chega nun momento en que Europa camiña por augas turbulentas, tralos fracasos na aprobación
da súa Constitución e as arduas negociacións polo orzamento comunitario. |
| |
|
|
| |
|
|
| Índice |
|
| |
|
|
| 1 |
|
“Acuerdo
in extremis”, editorial en La Vanguardia
(España), 4 de outubro de 2005.
En el fondo, nada ha cambiado sobre lo ya
previsto. Las negociaciones con Turquía, a diferencia de las que ha mantenido tradicionalmente Bruselas
con los países candidatos a la plena integración, no tienen un horizonte temporal determinado, esto
es, que la negociación puede prolongarse indefinidamente. |
| |
|
|
| 2 |
|
“The
European Dream? For many Turks Europe has already lost its appeal”,
por Nefise Bazoglu, en Turkish Daily News
(Gran Bretaña), 3 de outubro de 2005.
What further frustrates Turks is lack of
vision among European leaders, with the exception of Tony Blair, as to what Turkey would contribute to Europe (...)
In fact, Europe has not realized yet that Turkey is Europe´s only chance for salvation, because the continent
is on the brink of a historic decline. |
| |
|
|
| 3 |
|
“Turkish doubts over EU delays”, por Sara
Rainsford, en BBC
(Gran Bretaña), 4 de outubro de 2005.
Polls here once suggested over 70% backing
for EU membership. But the difficulties on the path so far have cooled the passions of even the most ardent fan
of Europe. Support is still strong –over 60%- but it has been falling. |
| |
|
|
| 4 |
|
“Better late than never”, en The Economist (Gran
Bretaña), 4 de outubro de 2005.
Indeed, now that the European club of nations
has finally begun formal talks with Turkey, the focus may shift to the resistance among the Turks themselves to
the legal, economic and cultural changes that the EU is demanding. |
| |
|
|
| 5 |
|
“Troubled path to enlargement”, por Simon
Tisdall, en The Guardian (Gran Bretaña), 4 de outubro de 2005.
Whether or not predominantly Muslim, secular
Turkey eventually achieves full membership, the row has caused considerable damage –and threatens to do more. Much
of European public opinion opposes Turkey´s bid. It has become entangled with inmigration, employment and
religious issues. It has triggered the airing of ill-disguised racial prejudice. None of these problems are resolved
yesterday. |
| |
|
|
| 6 |
|
“Turquie:
menaces sur les négociations”,
por Michel Rocard, en Le Figaro
(Francia), 1 de outubro de 2005.
L´Europe est réconciliatrice
par nature. Ce qui s´est passé entre la France et l´Allemagne, entre catholiques et protestants
en Irlande, ce qui commence entre Allemands et Polonais ou entre Hongrois et Roumains, après des siècles
de haines et de guerres, peut aussi se passer entre Turcs, Kurdes, Arméniens et Chypriotes. |
| |
|
|
| 7 |
|
“Une candidature à handicap”, por Nathalie
Dubois, Jean Quatremer e Marc Semo,
en Libération (Francia), 4 de outubro de 2005.
L´heure est à la “pause”. Le
chancelier autrichien Wolfgang Schussel affirme qu´”il y a une leçon à tirer des référendums
français et néerlandais. Il faut écouter le peuple en démocratie”. Or 52% des citoyens
européens, selon le dernier Eurobaromètre paru en juillet, sont hostiles à l´adhésion
de la Turquie, avec des records de 70 à 80% d´avis négatifs en Autriche, en Allemagne ou en
France. Ces difficultés amènent l´Union Européenne à invoquer sa “capacité
d´absorption” deu “gros mourceau” turque. |
| |
|
|
| 8 |
|
“La Turquie vers l'Union”, por Eric
Mettout, en L'Express (Francia), 4 de outubro de 2005.
Autre écueil, la Turquie a par ailleurs
fait savoir qu´elle voulait modifier un article du mandat de négociation, qui stipule que les Etat
membres de l´UE peuvent adhérer à n´importe quelle organisation internationale. Il permettrait
à Chypre d`adhérer à l´Otan, ce que refuse Ankara: le problème a été
résolu grâce à une declaration de la présidence européenne, rassurant la Turquie
en matière de défense. |
|
