Actualidade Exterior / nº 156-09/2005 de 25 de abril Volver ó índice
Conflito de poderes en Ecuador
 
 
Presentación

     
    A crise institucional instaurada en Ecuador trala medida adoptada polo presidente Lucio Gutiérrez de decretar o estado de emerxencia antes as incesantes manifestacións populares, evidencia un novo exemplo da xa recurrente inestabilidade política e social neste país andino, con implicacións rexionais, e a debilidade estatal e das elites para solucionar a fenda existente entre a clase política e a sociedade civil.

A puxa de poderes ecuatoriana presenta a ficción dun Poder Xudicial único, pero amplamente dividido entre os partidarios do presidente Gutiérrez, principalmente trala súa inédita e unilateral medida de ampliar a Corte Suprema en decembro pasado, con supostos xuíces afíns e coa finalidade de posibilitar un cambio constitucional que lle permitira a reelección, e un Poder Lexislativo maioritariamente contrario ás medidas do presidente e descoñecedor da existencia desta Corte Suprema. A confusión xudicial ante o que se considera a presenza dunha Corte Suprema de facto non só revela a crise institucional senón a debilidade do Estado de dereito nun país que, dende 1997, ven sendo gobernado por seis mandatarios, sen que ningún deles poida completar o seu período.

Do mesmo xeito, o ex coronel Gutiérrez, a quen as enquisas amosan unha popularidade de apenas 7% de aceptación, é acusado de practicar políticas autoritarias e populistas e de mostrarse impasible ante a corrupción. Velaí as manifestacións populares en Quito e Guayaquil, as principais cidades, e a inédita alianza entre a poderosa Confederación Nacional Indíxena, CONAIE, e a clase empresarial. A CONAIE foi un firme aliado presidencial no 2003, pero rompeu con Lucio, ao igual que o outro movemento indíxena, o Pachakutik.

Pero existen outras claves. A decisión do presidente da Corte Suprema de suspender os xuízos contra os ex mandatarios Abdalá Bucaram, Álvaro Noboa e Alberto Dahik, permitiu o regreso destes ao país, tras varios anos de exilio. Isto foi interpretado pola oposición como unha demostración máis da corrupción xudicial, amparada polo goberno. O caso máis significativo foi o de Bucaram, quen fora inhabilitado da presidencia en 1997 por “insanidade mental” e considerado como un populista. Ao seu regreso, Bucaram prometeu unha “revolución para os pobres”, emulando ao presidente venezuelano Hugo Chávez. Pero son moitos en Ecuador os que consideran que Bucaram e Lucio (outro admirador de Chávez, aínda que se afastara recentemente desa imaxe) manteñen unha sutil e estratéxica alianza política.

Pero tamén existen sinais contradictorias. A relación de Gutiérrez co Fondo Monetario Internacional e EEUU é tamén unha clave importante. A pesar de que os sectores empresariais e conservadores acusan a Lucio de “populista” e “dictador”, os sectores de esquerda critican a súa política de manter o sistema de dolarización, cumprir cabalmente os preceptos monetaristas do FMI e albergar unha base militar norteamericana no marco do Plan Colombia. A rexionalización do conflito colombiano é tamén un tema preocupante e que afecta directamente ás Forzas Armadas, cunha posición na actual crise que segue a ser unha incógnita.

No actual panorama, e ante o fracaso dos partidos políticos tradicionais, reaparece o factor da sociedade civil organizada, aínda que non se vislumbran líderes políticos e sociais claros e cun proxecto concreto, se ben amosan unha capacidade efectiva para reaccionar ante a crise institucional e política. A rebelión popular en Ecuador é unha realidade tan efectiva que xa posibilitou a caída do ex presidente Jamil Mahuad no 2000, tralo alzamento cívico-militar instigado por Lucio Gutiérrez e a CONAIE. Hoxe, a posibilidade de repetición deste escenario planea tamén sobre a delicada posición do presidente Lucio Gutiérrez.
     
     
Índice

     
1   Lucio, entre Chávez y Fujimori”, editorial en El Mundo (España), 17 de abril de 2005.

La trayectoria de Lucio Gutiérrez se asemeja a la del venezolano Hugo Chávez, de quien se ha distanciado en los últimos meses para mejorar su imagen (...) La declaración del estado de emergencia en Ecuador durante prácticamente 24 horas ha tenido también muchas similitudes con el autogolpe del peruano Alberto Fujimori.
     
2   Indefenso Ecuador”, editorial en El País (España), 19 de abril de 2005.

Los ecuatorianos están acostumbrados a todo tipo de desmanes, no en vano el empobrecido país de 13 millones de habitantes ha conocidos seis presidentes desde 1996. El propio Gutiérrez, elegido por cuatro años a fines de 2002 con el apoyo de los más pobres, tiene difícil agotar su único mandato. No sólo por la magnitud de la actual crisis y el hecho de que sólo el 7% de sus conciudadanos le aprueba, sino porque por primera vez se especula con el apoyo real que tiene en las Fuerzas Armadas, con las que hasta ahora ha contado sin reservas.
     
3   El fracaso de la clase política”, por Fausto Segovia Baus, en El Universo (Ecuador), 19 de abril de 2005.

El colapso de este modelo organizativo del Estado no tiene precedentes. La democracia formal sostiene, de algún modo, a las instituciones, pero los problemas de fondo subsisten (...) La ortodoxia de los partidos políticos sin democracia está terminado. El despertar de la sociedad civil es un hecho.
     
4   Altibajos del Congreso Nacional”, editorial en El Comercio (Ecuador), 19 de abril de 2005.

Es positivo que el Congreso haya logrado superar parcialmente el grave escollo de la Función Judicial y, a lo mejor, por primera vez en los años de democracia que vivimos tengamos la inteligencia y disposición moral para designar a magistrados profesionales e independientes (...) Aunque puede corresponder a las anécdotas, lo acontecido el domingo debe ser motivo de reflexión para lograr mayor seriedad en el trabajo parlamentario.
     
5   ¡Lucio Ilucsi! ¡Lucio fuera!”, por Adolfo Coronel Illiescas, en La Hora (Ecuador), 19 de abril de 2005.

Sólo una reflexión, si la consigna de las manifestaciones es para botar al presidente, también lo debe ser para botar la corrupción y la impunidad, así como para cambiar la historia política del país. Caso contrario, ¿qué ganaríamos?
     
6   El fin de la Corte de facto”, análisis en Hoy (Ecuador), 19 de abril de 2005.

Las movilizaciones que se están realizando en Quito, a partir del paro provincial de Pichincha, confirman que no tiene futuro el sistema político que se ha malogrado en 25 años. Han perdido vigencia los partidos, los escuálidos sistemas de representación y participación y la confianza en las instituciones es prácticamente inexistente.
     
7   Crisis ecuatoriana”, por Isaac Bigio, 16 de abril de 2005.

Gutiérrez ha decretado un estado de emergencia, opuesto por el vicepresidente Palacio y los alcaldes de Quito y Guayaquil. Dicha medida podría generar un efecto contrario intensificando la protesta y generando un bumerang que podría acabar produciendo su caída.
     
8   Lucio al lazo”, por Isaac Bigio, en El Espectador (Colombia), 19 de abril de 2005.

Bucaram y Mahuad, los dos últimos presidentes ecuatorianos que fueron electos con alta votación popular, acabaron botados por el pueblo. Gutiérrez parece que seguirá por el mismo destino que sus predecesores, echado del poder.
 
Volver ó índice

Volver ó principio


Ir á páxina de inicio
Instituto Galego de Análise e
Documentación Internacional
www.igadi.org

ÚLTIMA REVISIÓN: 25/04/2005
Fernando Pol