Actualidade Exterior / nº 116-23/2003 de 10 de novembro Volver ó índice
Vésperas rusas: o caso Yukos
 
 
Presentación

     
    As ambicións políticas de Jodorkovski eran o único perigo que podía ensombrecer unha victoria cantada para Putin, tanto nas eleccións lexislativas previstas para o próximo mes de decembro, como nas presidenciais da primavera de 2004. Nos dous últimos anos, o Presidente ruso conseguiu alterar o mapa político ata acomodalo aos seus intereses. Primeiro, debilitando ao Partido Comunista (PCFR), principal competidor, cun 20% das intencións de voto. O Presidente da Duma, Guennadi Seleznev, comunista, creou a súa propia formación despois de retirarlle sete das nove presidencias de comisión que controlaba o PCFR no Parlamento. O novo Partido do Renacemento de Rusia pretende superar en decembro a barreira do 5% arrincando votos do mesmo electorado. O esforzo no debilitamento da oposición comunista, a única que expresa a oposición ás reformas máis liberais do gabinete, tivo unha sensible recompensa no funcionamento da Duma pero se deberá medir electoralmente en decembro. Aínda sen influencia real nas decisións de Putin e no seu gabinete, o PCFR conserva un substancial capital electoral.

Segundo, reforzando ao bloque gobernamental. O movemento Patria-Toda Rusia, de Primakov e Luzhkov, fusionouse co partido presidencial, Unidade, para crear unha nova agrupación, “centrista”, Rusia Unida, se ben cunhas expectativas de voto que a sitúan aínda en segunda posición, cunha estimación do 18%, a pesar do inmenso labor desenvolvido polo seu fiel Gryzlov, quen compaxinou o proceso de consolidación da nova formación co seu mandato á fronte do ministerio do Interior.

Nesa estratexia de consolidación e fortalecemento do partido do poder cómpre ubicar a persecución contra Jodorkovski. Os famosos dosieres, en Rusia chamados kompromaty, constitúen un pozo sen fondo na Lubianka, sede do Servicio Federal de Intelixencia, e un recurso fácil para frear a todos os rivais que poñan en perigo a estratexia presidencial. Gryzlov garante a Putin todo o apoio dos medios de comunicación e a imposición dun equilibrio imprescindible entre as esixencias do Kremlin, dos oligarcas e dos zares rexionais.

Con todo ese esquema en marcha, completado pola dereita cuns liberais (Unión de Forzas de Dereita e Iabloko) febles electoralmente, ata hai un mes toda tensión parecía reducirse ás liortas entre grupos de poder na propia Rusia Unida para facer sitio nas listas a tantos próceres, e garantir a estabilidade das novas elites burocráticas e empresariais, unidas na lealdade total e absoluta a Putin. A reencarnación dunha especie de PCUS, pero sen mais ideoloxía coñecida que o chamado “centrismo”, sen programa electoral coñecido, emerxía así como o prometedor eixe da vida política rusa, equilibrando un sistema tripolar como evidencia dun pluralismo asentado.

Algunhas fontes insinúan que Jodorkovski e os círculos económicos e políticos que apoian prepararon a súa detención para acelera-la súa presentación como terceiro candidato, non para gaña-las próximas eleccións senón para levar a Putin a unha segunda volta, forzándoo a pechar compromisos co grupo dos oligarcas, o poderoso sector dos grandes negocios que medrou coas incontroladas privatizacións de Yeltsin e sobre o que Putin estaría a perde-lo control.

As declaracións provintes de Washington acerca das dúbidas sobre o respecto do goberno ruso ós principios do libre mercado e a independencia xudicial, e a resposta de Ivanov, o ministro ruso de Asuntos Exteriores (“interferencia nos asuntos xudiciais doutro estado”, “política de dobre estándar”), ben poderían formar parte tamén do arranxo Kremlin-Yukos, demandado con urxencia por varias partes, xa que fontes executivas da Exxon rapidamente manifestaron o seu interese en facerse con accións (40%) da primeira petroleira rusa. Poucas horas pasaron entre a demisión de Jodorkovski e a presentación do novo director da Yukos, o ex presidente da petroleira rusa TNK, Simon Kukes, estadounidense de orixe rusa.
     
     
Índice

     
1   El 'caso Yukos' y la frágil estabilidad de Rusia”, en Expansión, 31 de outubro de 2003.

Paralelamente, Putin refuerza su poder colocando en puestos clave a hombres de su entera confianza, procedentes del KGB, de la facultad de Derecho de Leningrado o del ayuntamiento de San Petersburgo, ciudad natal del presidente. Voloshin ha sido sustituido por Dimitri Medvedev, presidente de la estatal Gazprom, la mayor empresa gasista del mundo y hombre de confianza de Putin.
     
2   Un giro (político) en el escándalo de Yukos”, en Página 12, 4 de novembro de 2003.

La prensa rusa afirma que la llamada “cuestión judía” podría ser mencionada por el primer ministro israelí Ariel Sharon durante su actual visita de tres días a Moscú. En este contexto, la “cuestión judía” significa que la mayoría de los oligarcas rusos más prominentes que han tenido dificultades con las autoridades son judíos. Sergei Gusinsky y Boris Berezovsky están exiliados en el extranjero luego de haberse negado a elegir entre las fortunas que amasaron en los ‘90, las privatizaciones y la actividad política.
     
3   Equívocos rusos”, por Carlos Taibo, en La Vanguardia, 4 de novembro de 2003.

No sin antes advertir de que el horizonte invocado es uno entre muchos, de tal suerte que en modo alguno cabe descartar, sin ir más lejos, que Putin y Jodorkovsky recompongan su relación –tanto más cuanto que Yukos, la empresa que encabeza el magnate, es un espejo de Rusia en el exterior y su crisis puede hacerle mucho daño al país–, lo suyo es que hurguemos en una herida: la política en Rusia es poco más que una mera emanación de los negocios y las influencias.
     
4   Jodorkovski pone en jaque a Putin”, en Radio Netherland, 28 de outubro de 2003.

Son notorias las similitudes entre el caso Jodorkovski y el de los magnates fugados Berezovski y Gusinski. Los tres han ignorado un acuerdo tácito entre Putin y los oligarcas - vigente desde el nombramiento de Putin como presidente en marzo de 2000 -, según el cual los oligarcas no serían interrogados sobre casos dudosos de privatizaciones mientras no se inmiscuyeran en política y pagaran sus impuestos.
     
5   ¡Todos a la cárcel!”, por Victor A. Cheretski, en Libertad Digital, 3 de novembro de 2003.

Pero esta vez la fiscalía ha presentado más imputaciones de Jodorkovski. Entre las siete acusaciones de estafa a gran escala, fraude, impago de impuestos, etc, figura el caso de la venta fraudulenta de materia prima rusa al exterior.
     
6   The President and the Oligarch”, en The Moscow Times, 3 de novembro de 2003.

As Khodorkovsky himself wrote in an article for Nezavisimaya Gazeta in 1997: "The most profitable business in Russia is politics and that's the way it will always be. We got together and drew lots to decide who should go into government. Potanin came up lucky. In government, he did a great deal for his own company Unexim. Next time, it will be someone else's turn".
     
7   Expropriation of Market Relations in Russia?”, en Pravda, 1 de novembro de 2003.

Western media have been writing about the start of the large-scale nationalization in Russia - journalists believe that special services will be controlling everything. The state is not expropriating market relations at all. Probably, the ruling layer of the Russian society is drawing closer to the state again.
     
8   Our faces in Russia's mirror”, en The Guardian, 4 de novembro de 2003.

Various theories have been advanced for why the Kremlin decided to move against Khodorkovsky and begin, at least, to unpack his oil company, Yukos. There has been talk of a power struggle within the administration between old Yeltsinites and another faction which wants to see more state control of industry. There has been speculation about Kremlin anger over Khodorkovsky's support for Grigory Yavlinsky, the articulate, sympathetic, English-speaking and largely ineffectual liberal politician. Both may be true. The participants in the power struggle may even believe them.
     
9   Affaire Ioukos: inquiétude à Washington, silence à Paris”, en Liberation, 3 de novembro de 2003.

Acquis aux méthodes de gestion modernes, Khodorkovski est le plus proaméricain des hommes d'affaires russes. Il avait été le principal moteur du dialogue bilatéral énergétique entamé à Houston en l'an 2000, qui doit se traduire par l'ouverture de nouvelles voies d'approvisionnement en pétrole des Etats-Unis.
     
10   Crime and Punishment for Capitalists”, por Leon Aron, en The New York Times, 30 de outubro de 2003.

The statists need a decisive victory over not just a giant private conglomerate but a symbol of a more open, rapidly modernizing Russian capitalism. As the best known Russian company inside and outside the country, Yukos fits the bill.
     
11   Implications of the Yukos Scandal for Russian Domestic Politics”, en The Carnigie Endowment for International Peace, 16 de setembro de 2003.

While President Yeltsin relied on the fusion of his administration with big business, allowing big business to be a leader and major victor in the struggle, President Putin's regime has been different. He has tried to rein "the oligarchs" in and replace Mr. Yeltsin's elected monarchy with a conveyer belt system of power. His crackdown on Gusinsky, Berezovsky and now Khodorkovsky demonstrates not only the new nature of the Russian political regime, but also the fact that oligarchy as an interest group of big business people who dominate the state, have a common agenda, and have succeeded in forcing all other powers, including the state apparatus, to implement their interests, does not exist in Russia.
     
12   Putin To Follow Footsteps of Peter the Great?”, en Stratfor, 31 de outubro de 2003.

Putin has moved in the past to revive Russia, but powerful oligarchs and government officials aligned with them did not care about the country, often plundering its riches. A conflict was inevitable. To win, Putin has chosen to temporarily ally with the Yeltsin Family –the group of oligarchs and politicians that is collectively the most powerful force in Russia– in order to attack other oligarchs.
Volver ó índice

Volver ó principio


Ir á páxina de inicio
Instituto Galego de Análise e
Documentación Internacional
www.igadi.org

ÚLTIMA REVISIÓN: 05/11/2003
Fernando Pol